1. Blog
  2. Xanax (Alprazolam) Nedir? Xanax Yan Etkileri Nelerdir?

Xanax (Alprazolam) Nedir? Xanax Yan Etkileri Nelerdir?

  • Xanax (Alprazolam) Nedir?
  • Alprazolam Nedir?
  • Xanax Ne İçin Kullanılır?
  • Xanax Nasıl Kullanılır?
  • Xanax Yan Etkileri Nelerdir?
  • Kimler Xanax Kullanmamalıdır?
  • Xanax Doz Hesabı Nasıl Yapılır?

Xanax (Alprazolam) Nedir?

Etken maddesi alprazolam olan Xanax, bir ilaç türü olarak sakinleştiriciler arasında yer alan psikiyatrik bir ilaçtır. Xanax'ın asıl görevi beyindeki kimyasalların yapısını düzenlemek ve böylelikle kişinin sahip olduğu kaygı, korku, şiddet, stres ve benzeri duyguların şiddetini azaltmaktır. Bununla birlikte çeşitli panik bozukluklarının, fobilerin ve depresyonun tedavisinde de kullanılmaktadır.


Xanax reçetesiz şekilde satılması yasak olan ve ancak yeşil reçete ile eczanelerden alınabilecek bir ilaçtır. İlacın farklı yollardan elde edilerek kullanılması, ilacı alan kişi açısından büyük riskler doğurabilir. Zira Xanax yapısı ve etken maddesi sebebiyle bağımlılık yapma özelliğine sahip olan bir ilaçtır. Bu yüzden çoğunlukla uzun süre boyunca kullanılması önerilmez. İlacın sahip olduğu bu özellik, etken maddesi olan "alprazolam"'dan ileri gelir.


Söz konusu etken madde, benzodiazepin adı verilen ilaç grubuna dahildir ve yapısı sebebiyle bağımlılık yaratmaya yatkındır. Dolayısıyla ilacın yapısı kısa sürede etki sağlayacak şekilde modifiye edilmiştir. Yani Xanax kullanan kişiler, ilacın sebep olacağı pozitif gelişmeleri diğer birçok psikiyatrik ilaca kıyasla daha kısa sürede hissedebilirler.


Doktorları tarafından Xanax reçete edilen kişiler ilacı mutlaka doktorun tavsiyeleri doğrultusunda kullanmalıdır. Bununla birlikte, ilacın etken maddesi alkolle ya da uyuşturucu etkiye sahip ilaçlarla etkileşime girebilir. Bu etkileşimin sonucu koma ve ölüm gibi son derece vahim durumlar meydana gelebilir. Dolayısıyla her hastaya gelişigüzel şekilde reçete edilen bir ilaç olma özelliğine sahip değildir. Yine de, doktor tavsiyelerine uyulup ihtiyatlı bir şekilde kullanıldığında çeşitli psikolojik rahatsızlıkların çözülmesinde son derece başarılı bir ilaç olarak tıp literatürüne yerleşmiştir.


Alprazolam Nedir?

Alprazolam, genellikle kaygı bozukluğu, panik bozukluk ve depresyon gibi psikolojik rahatsızlıkların tedavisinde kullanılır. Temel görevi ise sakinleştirici bir etki yapmak ve kişinin rahatlamasını sağlamaktır. Alprazolam etken maddesi, kişinin kendisini uykulu ve yorgun hissetmesine, kısa süreli hafıza sorunları yaşamasına ya da baş ağrısı hissetmesine sebep olabilir. Bununla birlikte, söz konusu etken madde bağımlılık yapıcı bir özelliğe sahiptir. Dolayısıyla bu etken maddeyi içeren Xanax gibi ilaçların uzun süre boyunca kullanılmaları önerilmez.


Bununla birlikte, ilacın kullanımının birdenbire durdurulması da oldukça ciddi yan etkilere sebep olabilir. İlacın aniden bırakılması sonucunda disfori, kas ve karın krampları, mide bulantısı, uyku bozukluğu, kusma, aşırı terleme ve benzeri ciddi yoksunluk semptomları ortaya çıkabilir. Emziren annelerin ya da hamile olan kadınların bu etken maddeye sahip olan ilaçları kullanmaları önerilmez. Zira bu tür ilaçlar anne sütüne geçebilir ve bebeğin gelişimini olumsuz bir şekilde etkileyebilir.


Xanax Ne İçin Kullanılır?

Xanax'ın etken maddesi alprazolamdır. Bu etken maddenin özelliği ise çok çabuk bir şekilde kana karışmasıdır. Dolayısıyla doktor tarafından uygun görülen durumlarda kişiyi nispeten daha kısa sürede tedavi etmek amacıyla Xanax reçete edilebilir. Xanax faydaları bakımından, kullanılması uygun görülen durumların en başında ciddi kaygı bozukluğu ve anksiyete gelir. Buna ek olarak depresyonu ve depresyonun birlikte getirdiği anksiyete nöbetlerini tedavi etme amacıyla da kullanılmaktadır.


İlacın doğru bir şekilde kullanıldığı durumlarda kişinin önceden sahip olduğu endişeli, sinirli, mutsuz ya da sıkıntılı ruh halinde ciddi bir iyileşme görülmesi beklenir. Aynı zamanda kişinin sahip olabileceği panik atak, panik bozukluk, aşırı kaygı ve aşırı stres gibi rahatsızlık verici durumların yatıştırılması sağlanır. Kişi kendisini önceye kıyasla daha rahatlamış ve dingin hisseder.


Ancak kimi durumlarda ilaç uyku bozukluğuna ya da kişinin içinde bulunduğu depresif ruh halinin daha da şiddetlenmesine yol açabilir. Hatta ileri durumlarda intihar düşüncelerine dahi sebep olabilir. Bu sebeple, birincil problem olarak depresyon yaşayan ya da halihazırda depresyon tedavisi görüp ilaç kullanan kişilerin Xanax kullanması uygun olmayabilir. Doktor kişinin sahip olduğu ek psikolojik rahatsızlıkları da göz önünde bulundurarak kişiye en uygun ilacı reçete edecektir.


Xanax Nasıl Kullanılır?

Xanax kullanımı söz konusu olduğunda şu hususlara dikkat edilmelidir:

●     Xanax ülkemizde tablet şeklinde satılan bir ilaçtır. Kişi ilacı tableti çiğneyip bölmeden bütün halde almalı ve yanında bir bardak su içerek yutmalıdır.

●     İlacın aç ya da tok halde içilmesinde bir sakınca yoktur. Fakat ilacın kimi durumlarda mide bulantısına yol açma özelliği bulunmaktadır. Bu yüzden en ideal olan ilacı tok karnına içmektir.

●     İlaç mümkün olduğunca aynı zaman diliminde alınmalıdır. Eğer kişi herhangi bir sebepten dolayı ilacını içmeyi unuttuysa, hatırladığı vakitte ilacı içebilir. Ancak eğer kişi ilacı içmeyi çok geç hatırladıysa ve vakit artık ikinci dozu içmeye yaklaştıysa, atlanılan doz bir kenara bırakılmalıdır. Zira aynı anda iki doz Xanax almak birçok bünyeye ağır gelebilir ve istenmeyen sonuçlara sebep olabilir.

●     Kişi ilacın kendisine hafif geldiğini düşünerek ilacın dozunu artırmamalıdır. Zira Xanax, hem hafif bir ilaç olmaması hem de bağımlılık yapıcı bir etkiye sahip olması sebebiyle, doz aşımı yapıldığında istenmeyen sonuçlara yol açabilir. Eğer kişi ilacın kendisine yeterince etki etmediğini düşünüyorsa bu durumu doktoruyla paylaşmalı ve ancak bu şekilde doktor kontrolüyle doz artırımına gidilmelidir.

●     Kişi ilacın kendisine ağır geldiğini düşünerek ilacın dozunu azaltmamalı ya da ilacı kullanmaktan vazgeçmemelidir. Bunun sebebi ise yukarıda belirtildiği gibi ilacın bağımlılık yapıcı bir etkiye sahip olmasıdır. Ani doz azaltımı yapılması ya da ilacın kontrolsüz bir şekilde bırakılması kişinin sinir, öfke, şiddetli anksiyete, baş ağrısı, kusma ve benzeri yoksunluk semptomları yaşamasına sebep olabilir. Dolayısıyla Xanax kullananlar mutlaka doktorları tarafından belirlenen doza ve kullanım aralığına bağlı kalmalıdırlar. Bilinçsiz bir şekilde doz arttırılması ya da azaltılması beklenenin aksine kişinin zarar görmesine yol açar.

●     Xanax kimi durumlarda uyku bozukluğuna, sersemliğe, halsizliğe ve odak problemlerine yol açabilir. Aynı zamanda bazı kişilerde kas fonksiyonlarının da olumsuz şekilde etkilendiği tespit edilmiştir. Dolayısıyla özellikle ilacı yeni kullanmaya başlayan kişiler bir süre boyunca olası yan etkileri gözlemlemeli ve araba kullanmak ya da iş makinesinin başında durmak gibi tehlikeli olabilecek aktiviteleri yapmaktan imtina etmelidirler.

●     Günümüzde sosyal medya, filmler ve çeşitli yayın organları vasıtasıyla Xanax’ın rahatlatıcı ve sakinleştirici etkisi birçok kişi tarafından bilinmektedir. Bu durum; kimi kişilerin kendisine reçete edilen ilaçları başkalarıyla bilinçsiz bir şekilde paylaşmalarına ya da satışa çıkartmalarına sebep olmuştur.


Fakat bunun hem kişinin kendisi hem de paylaşılan diğer insan için oldukça riskli bir durum olduğu akıllardan çıkartılmamalıdır. Zira ilacın çeşitli maddelerle birlikte kullanılması ya da uygun kişiler tarafından kullanılmaması, birçok ciddi komplikasyona sebep olabilir. Dolayısıyla Xanax’ı sıradan bir ağrı kesici gibi diğer insanlarla paylaşmak doğru bir davranış olmayacaktır.


Xanax Yan Etkileri Nelerdir?

Birçok psikiyatrik ilaçta olduğu gibi, Xanax kullanan kişilerde de bazı yan etkiler görülebilir. Bir ilaç kişiye reçete edilmeden önce o ilacın kişiye uygun olup olmadığı, yaşı, geçmiş hastalıkları, sahip olduğu diğer ek hastalıklar ve diğer faktörler göze alınır. Ancak yine de alınan tüm bu önlemlere rağmen bazı durumlarda ortaya ciddi yan etkiler çıkabilmektedir. Birçok durumda ise yan etkiler hafif düzeyde seyreder.


Xanax’ın kullanan kişilerde en sık rastlanan yan etkiler şu şekilde sıralanabilir:

●     Kişinin kendisini uyuşuk, halsiz ve bitkin hissetmesi.

●     Hafif – orta seviyede baş ağrıları.

●     Konuşmada bozukluk, kişinin kimi zaman bazı kelimeleri bir araya getirememesi.

●     Denge bozukluğu.

●     Hafıza problemleri, unutkanlık.

●     Konsantrasyon bozukluğu.

●     Vertigo.

●     Ağız kuruluğu.

●     Huzursuzluk.

●     Kabızlık.

●     Ağız kuruluğu

●     Cinsel istekte olağan dışı artış ya da azalma görülmesi.

●     Kimi zaman erkeklerde ortaya çıkabilecek ereksiyon problemleri.


Yukarıda bahsedilen yan etkiler nispeten hafif derecede ilerler ve ciddi boyuta ulaşmazlar. Eğer bahsedilen yan etkiler kişiyi ciddi anlamda rahatsız edecek boyuta ulaştıysa kişi doktoruyla tekrar görüşmelidir. Bahsedilen yan etkilere ek olarak, ilacı kullanan kişilerde daha ciddi bazı yan etkiler görülebilmektedir. Örneğin Xanax, yan etki bakımından depresyonda olan kişilere olumsuz etki edebilir.

İlacın amacı her ne kadar kişinin daha iyi bir ruh haline kavuşmasını sağlamak olsa da, bu durum depresyon hastalarında ya da halihazırda başka bir antidepresan kullanıp Xanax’ı ek ilaç olarak kullanan kişilerde çeşitli olumsuz semptomlara yol açabilir. Beklenenin tam aksine kişinin içinde bulunduğu ruh hali daha da kötüleşebilir ve kişinin aklına kendine zarar verme ya da intihar etme gibi düşünceler saklanabilir. Dolayısıyla bu tür durumlarda ihtiyatlı olunmalı ve yan etkiler hissedildiği takdirde en kısa zamanda vakit kaybetmeden doktorla iletişime geçilmelidir.


Bunların haricinde Xanax yan etkileri olarak şunlar sıralanabilir:

●     Ani öfke patlamaları yaşamak, sinir krizi geçirmek ve aşırı agresif bir ruh haline bürünmek. Hatta kimi zaman bu hislerin daha da ilerleyip saldırganlık boyutuna varması.

●     Kişinin sanrılar ve halüsinasyonlar görmeye başlaması.

●     İdrara çıkmakta büyük zorluk çekmek.

●     Özellikle göz etrafında ve cildin genelinde sarılıkların görülmeye başlanması.

●     Hafıza problemlerinin ve unutkanlığın ciddi bir seviyeye çıkması

●     Kasların sürekli seğirmesi.

●     Kişinin nefes darlığı, boğaz ağrısı, aşırı kaşınma, boğaz şişmesi ya da yüz şişmesi gibi alerjik reaksiyonlar yaşaması.


Yukarıda bahsedilen yan etkiler acil müdahale gerektirir. Kişi bu tür yan etkileri hissetmeye başladığında vakit geçmeden doktoruna başvurmalı ve durum hakkında bilgi vermelidir.


Kimler Xanax Kullanmamalıdır?

‘’Xanax kimler için uygun değildir?’’ sorusuna yanıt olarak şu kişiler verilebilir:

●     İlacın etken maddesine ya da laktoz gibi yardımcı maddelerine karşı alerjisi bulunan kişiler.

●     Ciddi karaciğer hastalıkları bulunan kişiler.

●     Myastenia Gravis hastalığına sahip olan kişiler.

●     Ağır depresyonda olup intihar etmeye yönelik düşünceleri bulunan kişiler.

●     Geçmişte alkol veya uyuşturucu bağımlılığına yönelik tedavi alan kişiler.

●     Düzenli bir şekilde alkol tüketme alışkanlığı bulunan kişiler.

●     Uyku apnesi, kronik bronşit ya da amfizem gibi hastalıkları bulunan kişiler.


Aynı zamanda ilacın olası etkileri 18 yaş altındaki kişiler üzerinde tam olarak test edilmemiştir. Dolayısıyla Xanax 18 yaş altındaki kişilere önerilmez.


Xanax Doz Hesabı Nasıl Yapılır?

Xanax kısa vadeli tedavi planlarında kullanılan bir ilaçtır. Dolayısıyla ilacın ideal kullanım aralığı 4-12 hafta (1 ila 3 ay) arasıdır. Tedavinin ilk aşamalarında ilacın dozu düşük tutulur. İlacın kişiyi nasıl etkilediği incelenir ve duruma göre doz arttırma işlemi yapılır. Tedavinin bitmeye yaklaştığı dönemde ise doktor kişiye ilacı hangi aşamalarda azaltması gerektiğine yönelik bilgi verir. Kişinin aldığı günlük doz kademeli bir şekilde düşürülür ve tedavi sonlandırılır.



Desteğe ihtiyaç duyduğunuz her an uzmanlarımızla ücretsiz soru sorarak iletişime geçebilir ya da online terapi ile destek alabilirsiniz.

 


Uzman PsikologNurdan YAZICI UNAL-01.06.2022
Psikolog Merkezi