Yeni sağlık yaklaşımı
Sağlığı; yalnız bedenin “iyi” olma hâli olarak değil “bireyin fiziksel, zihinsel, sosyal iyiliği” olarak ele almaktadır.
Bu yeni yaklaşım, psikolojik bilimler ile sağlık bilimlerinin önemli bir parçasını oluşturan sağlık psikolojisinin ortayaçıkışında etkili olmuştur
Psikofizyolojik rahatsızlıklar
Psikolojik-duygusal-fizyolojik zorlukların etkileşiminden etkilenen sağlık problemleridir
STRES VE BAŞ ETME
17. yüzyılda stres: Felaket, bela, musibet, dert, keder, elem gibi anlamlarda kullanılmıştır.
18. ve 19. yüzyıllarda: Kavramın anlamı değişmiş ve güç, baskı, zor gibi anlamlarda kullanılmıştır.
19. yüzyıl- 20. yüzyıl: Stres, bedensel ve ruhsal hastalıkların sebebi olarak düşünülmüştür.
Stres,
Kişilerin sosyal ve fiziksel çevresiyle etkileşimi sonucu ortaya çıkan fizyolojik ve psikolojik davranışsal tepkilerdir.
Sağlık psikologlarına göre günlük hayat, az ya da çok strese neden olan olguları ve duruma adapte olma başarısını içerir
STRES EVRENSEL MİDİR?
STRES YÜKLEYİCİLERİN DOĞASI
Sevdiği birinin ölümü veya askeri çatışmaya katılma vb evrenseldir.
Stres yükleyicileri sınıflandırmak;
Strese neden olan faktörler;
Felaketler uzun süreli stres oluşturabilecek potansiyele sahip görünse de her zaman böyle olmaz
Hatta uzun süren ancak ilk başta yıkıcı olmayan olaylardan daha az yıkıcı olabilir
Çünkü doğal afetlerin açık bir çözümü vardır
İnsanlar çoğunlukla geride bıraktıkları en kötü şeyi bilerek geleceğe bakar
Sosyal destek de bu durumlarda benzer durumları yaşayanlarca sağlanır
2. Kişisel faktörler
3. Günlük sıkıntılar
Tekrar tekrar yüzleştiğimiz küçük rahatsızlıklardır
Yapılacak işlerin çok olması, fazla bölünmek (aranmak-rahatsız edilmek-kapı çalması), trafik sıkışıklığı vb.
Bazıları da kronikleşen problemlerdir; okul ya da işte yetersizlik hissi, mutsuz bir ilişki içinde olmak ya da kalabalık yerlerde yaşamak
Günlük sıkıntıların sayısı psikolojik semptomlar ve grip-boğaz ağrısı-sırt ağrısı vb ile pozitif yönde ilişkili bulunmuştur
Günlük sıkıntılar diğer stresli olaylarla birleştiğinde ve sürekli olduğunda uzun süreli hastalıklara yol açabilecek küçük rahatsızlıklardır
Motive ediciler
Ne kadar çok motive edici varsa psikolojik sağlık o kadar iyi
Strese verilen en hızlı tepkiler biyolojik olandır;
Stres yükleyicilere maruz kalmak adrenalin bezlerinin hormon salgılamasını artırmasına,
Kan basıncı ve kalp atımının artmasına ve Tenimizde elektriksel uyarımın değişmesine neden olur
Sempatik sinir sistemi aktive olur
Değişimler stresli durumla baş edebilmeye olanak sağlar
Ancak sürekli strese maruz kalmak sistemi sürekli aktive ederek zamanla kan damarları-kalp gibi dokularda hasarlara neden olabilir
Psikolojik düzeyde stres seviyesinin yüksek olması insanların yaşamla yeteri kadar mücadele etmesini engeller
Duygusal anlamda en ufak problemlerde bile yoğun duygusal tepkiler verebilirler
Yeni stres yükleyicilerle düşük düzeyde baş eder.
STRESLE BAŞ ETME
Zorlukları ve/veya strese sebep olan tehditleri kontrol etme, azaltma yada tolere etmeyi öğrenme çabası «baş etme» dir
DUYGU ODAKLI BAŞ ETME
PROBLEM ODAKLI BAŞ ETME
Duygu odaklı baş etme Problem hakkında ne hissettiği, Problemi algılama yöntemlerini değiştirme arayışıdır
Diğerleri tarafından kabul görmek, onaylanmak
Bardağa dolu tarafından bakabilmek vb Yöntemlerdir
Problem odaklı baş etme
Stresin kaynağını değiştirmeye çalışma
Üzerine düşünme-seçenekleri belirleme-harekete geçme
Örn; zayıf ekip performansını artırmak için grup çalışmaları ve pratiklerin artırılması
Bir diğer baş etme yolu ise olumlu olaylar oluşturmadır.
Örn; işten bir gün izin alma, etkinliklere katılma vb
Problemin çözülemediği durumlarda kaçınmacı baş etme sağlıklı bir seçenek olabilir
Kaçınmacı yaklaşım, «keşkeci» yaklaşım ya da «alkol- madde» kullanımı şeklinde ortaya çıkabilir
Öğrencinin yarın kar yağsa da sınav iptal olsa demesi «keşkeci» yaklaşıma örnektir
Kaçınmacı yaklaşım alkol-madde kullanımı gibi ertelemelere de neden oluyorsa sorun daha da büyüyebilir
STRESİN TEMEL SONUÇLARI
Doğrudan PsikolojikEtkiler: yüksek kanbasıncı-bağışıklık sistemisorunları-hormonal faaliyetlerin artması- psikofizyolojik durumlar
Zararlı Davranışlar: sigarave alkol-beslenme sorunları- uyku sorunları- madde kullanımı
STRESLE İLİŞKİLİ SAĞLIK SORUNLARI
KALP HASTALIĞI
KANSER
DEPRESYON
TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞU
SİGARA
KANSER
Koroner kalp hastalığından sonra en çok ölüme neden olan ikinci hastalıktır
Bir araştırmada, mücadeleci kişilerin iyileşebilme olasılıkları, karamsar bir şekilde acı çeken ve ölümü bekleyenlerden daha fazla bulunmuştur
Kanser sürecinde terapinin tıbbi olarak da yararlı olduğunu gösteren sonuçlar da bulunmaktadır
DEPRESYON
Birçok faktörler ilişkili olan depresyon stresle de ilişkili bulunmuştur
Öğrenilmiş çaresizlik: itici sonuçları gerçekten uğraşsalar da engelleyemeyeceklerine dair yerleşmiş görüştür
Öğrenilmiş çaresizlik yaşayan insanlar yaşamlarını
değiştiremeyeceklerine inanır ve daha fazla umutsuzluk-stres- depresyon yaşarlar,
TSSB - TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞU
Ciddi felaket ve kişisel stres yükleyicilerin bazı mağdurları TSSB yaşarlar
Olayı canlı anımsama
Rüyalar görme
Masum bir uyarıcının olayı tekrar tetiklemesi durumları.
TSSB aynı zamanda, duygusal hissizlik-alkol, madde kullanımı- intihar vakalarını da içerir
SİGARA KULLANIMI
Her 5 ölümden 1’inin sigara kaynaklı olduğu
belirtilmektedir
Sigara içmek havalı-sofistike, asi bir hareket ya da stres
azaltıcı-ergenler için büyüdüğünü gösterme vb görülebilir
Sigara bağımlılığının biyolojik ve psikolojik boyutu vardır
Nikotin ilaçları-sakızlar-burun spreyleri vbürünlerin bağımlılığı azaltabildiği belirtilir
Ayrıca davranışsal stratejiler-grup terapileri de etkili
Görülmektedi
STRES YÖNETİMİ
. hayatımızda stres yükleyicileri farkına varmak
2. nasıl başa çıkabileceğini ölçme (arkadaş-aile-uzman desteği
vb)
3. kullandığın başa çıkma yönteminin ne olduğunu ve işe yarayıp yaramadığını kontrol etme
4. temel ihtiyaçlarımızı yeterince karşılıyor muyuz? (uyku- yemek…)
Stresten KorunmaYolları
Olumlu düşünmek
Destek almak
Egzersiz
Düzenli uyku ve beslenme
Uyumadan önce çay, kahve, alkol gibi içecekler ve sigara (en az 2 saat) içmemeye özen gösterin
“Hayır” demeyi öğrenin
Solunum ve Gevşeme Egzersizi
Zihinde Canlandırma
Mutlu insanların özellikleri
Yüksek özgüvene sahiptirler Olayların kendi kontrolünde olduğunu hissederler
İyimserdirler
Cinsiyet ayırt etmeksizin aynı aktiviteleri yapmak mutlu insanları mutlu eder
Diğer insanlarla birlikte olmaktan hoşlanır
Uzmanlıklar:
Ruhsal-Toplumsal, Kişisel ve Çevresel Diğer Koşullarla İlişkili Sorunlar , İlişki / Evlilik Problemleri , Kaygı (Anksiyete) BozukluklarıYAS DÖNEMİ VE YAS DÖNEMİ İLE BAŞ ETME STRATEJİLERİ
CİNSEL SAĞLIK EĞİTİMİ
İyi Hissetmenin Yolu: Zihnimizle Başlayan Yolculuk