Engelli Çocuğu Olan Ebeveynler

Doğuştan veya sonradan birbirinden farklı nedenlerle bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeni ile toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük ihtiyaçlarını karşılamada belli başlı desteğe ihtiyaç duyan çocuklardır. Engelli tanımından da anlaşılacağı üzere gerekli özen ve destek verildiği takdirde “engel” ile “engellenmişlik” kavramları biribirine karıştırılmayacaktır. 

Engelli çocuğu olan ebeveynlerin etrafındaki sosyal çevre hem aile hem de çocuk için oldukça önemlidir.Çocuk hem aile hem de okulunun büyük etkisi altındadır buradan alacağı olumlu veya olumsuz tepkilerin yanı sıra çevresindeki diğer insanlarında davranışları büyük oranda etkileyecektir. Engelli bireylere psikolojik destek sunarken de bireyi tek kişi olarak değil çevresi ile de bir bütün gibi düşünerek destek çalışmaları yapılmaktadır. Çocuğunun engelli olduğunu öğrenen ailede ilk verilen tepkiler çok önemlidir. Çocuklarıyla ilgili gerçeği ilk söyleyen / fark eden kişiye kızgınlık ve öfke hissedebilir ve saldırgan davranışlarda bulunabilirler. Teşhisin yanlış olduğunu da düşünebilirler. Hamilelik döneminde böyle bir durum hakkında bilgi almayan ve bilinçli olmayan ebeveynler normal çocuk beklentisinde olabilirler ve çocuklarının rahatsızlığını öğrendiğinde çocuklarını inkar edebilirler. İnkar aşamasını geçtikten sonra çocuklarına erken teşhis koymayan kişilere suçluluk atfedebilirler. Başkalarını suçlamanın hiçbir etkisini görmeyen ebeyevnler çocuklarındaki rahatsızlığı daha önce kendileri fark edemedikleri için kendilerine kızabilirler. Aile böyle bir durumun ortasında kalınca olumsuz duygusal etkilerle baş etmek zorunda kalır. Bu gibi inkar edici durumlar olaya karşı verilen ilk ve duygusal yoğunluktan dolayı olan tepkilerdir. Bu tepkiler bu süreç için normal kabul edilmekle birlikte ne kadarlık bir süreci kapsadığı ve ne şiddette sürdüğüne bağlı olarak normal/anormal şeklinde adlandırılabilir. Aşırı uç hallerde verilen tepkiler uzmanlar tarafından dikkatli bir şekilde izlenmelidir. Aile daha önce yaşamadığı bu duruma çevrenin verebileceği tepkileri ve o anki durumun değişmezliğini düşünüp ilk zamanlarda aşırı kaygılı hareket edebilir; o an için çocuğuna karşı olumsuz düşünce ve davranışlar gösterebilir. Ailenin temasta bulunduğu çevredeki kişilerin aileye ihtiyaç duyduğu bilgi ve desteği vermeler çok önemli bir iç destektir. Kimi zaman da profesyonel bir destek ilk adım olarak daha sağlıklı bir işleyişi sağlamaktadır. Çocuk yaşa bağlı olarak ailesinin kendisinden uzaklaştığını, reddettiğini fark edebilir ve durumdan oldukça olumsuz sonuçlar çıkarabilir. Reddetme ve inkar etme aşamasında yapılan araştırmalar ve doktor doktor gezmenin sonucunda aile artık durumu kabullenmeye ve destek almak gerektiğine karar verebilir. Bu olumlu adımın ardından çocuklarının yapabildiklerini görmeye başlayabilirler, çocuklarının rahatsızlığından bağımsız olarak yapabildiklerini görerek, var olan potansiyelini desteklemeye başlayabilirler. Kimi zaman ise aileler engelli çocuklarına karşı aşırı koruyucu tavır ile yaklaşarak bir önceki aşamada inkar etmenin verdiği suçluluğu bastırmaya çalışabilirler ve bu durum çocuğun var olan özelliklerini kullanmasına engel olabilir. Çocuğun bebek gibi davranmasına neden olabilir ve potansiyelini öldürebilir. Ailelerin var olan gerçeği kabullendikten sonra çocuklarına ulaşabilmeleri; onların kapasitelerini ortaya çıkarmalarında ve geliştirmelerinde yanlarında olabilmeleri asıl hedef olmalıdır. Çok koruyucu bir tavırla engelli çocuklarını bir duvarın içinde gibi yetiştiren ebeveynlerin diğer bir çocukları da varsa engelli bireyin kendisini oldukça kötü hissetmesine ve kardeşi ile olumlu iletişim kuramamasına neden olacaktır. Çocuk böyle bir durumda çok kıskanç olabilir ve kendisini anne babasına fark ettirebilmek için farklı şeyler deneyebilir. Dolayısıyla diğer kardeşin yaşına ve kişilik özelliklerine, durumu kabullenişine dikkat ederek uyumu bozmayı azaltacak bir ortam yaratma görevi anne–babadadır. Bu süreçte de bir uzman psikolog desteği almak çocuğun potansiyelini ortaya çıkarmada yardımcı olacaktır. 

Engelli çocuk kaç yaşında olursa olsun; gereken özel ilgi ve alakayı aldığı bir dönemde sağlıklı, ona destek çıkabilecek ve gereksinimlerini sürekli olarak karşılayabilecek isteklilikte ve psikolojik güçte bir aileye ihtiyaç duyacaktır. Çocuk için gerekli olan hem fiziksel tedavinin hem de psikolojik tedavinin öncelikle aile tarafından işe yarayacağı yönündeki kabul edilmiş olması gereklidir. Sürecin ilerleyişiyle ilgili çocuğun olumlu duygularını ve hevesini daha iyi bir düzeyde tutabilmekte; bu şekilde uygulanacak müdahaleden alınan verim arttırılabilmektedir. 

Ailelerin çocuklarının ilk teşhisinin öğrendikleri andan itibaren yaşadıkları zorluklar karşısında ortaya çıkabilecek psikolojik sorunlar; psikolojik destek kapsamında yürütülen çalışmalarla; 

●   hem çocuk için hem de ebeveynler için bireysel terapi 

●   hem çocuk için hem de ebeveynler için grup terapisi

●   çocuklar ve ebeveynlerin beraber alabileceği aile terapisi 

●   bilinçli bir süreç için aile eğitimi sağlanabildiği gibi gerekirse psikiyatrik destek ile de müdahale edilebilmektedir. 

 Unutulmamalıdır ki; Anne baba olarak engelli bir çocuğa sahip olmak konusunda ailelerin hem destekçi olmaktadırlar hem de desteğe ihtiyaç duymaktadırlar. Aslında bu iki durum belirli birkaç ihtiyacı ve giderilmesi yöntemini ortaya koymaktadır. Destekçi olmak ebeveynler için olumlu duygular uyandırmaktadır fakat uzunca yıllar sürmesi halinde tükenmişlik, yalnızlık, yetersizlik duygularını bireylerde yaşatabilmektedir. Ebeveynler olarak çocuğumuza destek olurken bu tarz kötü deneyim ve duyguları yaşamamak veya en aza indirmek için psikologmerkezi.com üzerinden her zaman uzman bir psikologdan destek alabilirsiniz.