1. Blog
  2. Piromani (Yangın Çıkarma Hastalığı) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Piromani (Yangın Çıkarma Hastalığı) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

  • Piromani (Yangın Çıkarma Hastalığı) Nedir?
  • Çocuklarda Piromani
  • Piromani Nedenleri Nelerdir?
  • Piromani Belirtileri Nelerdir?
  • Yangın Çıkarma Hastalığı Ne Zaman Başlar?
  • Piromani Tanı Yöntemleri Nelerdir?
  • Piromani Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
  • Piromaniye Ne İyi Gelir?
  • Piromani (Yangın Çıkarma Hastalığı) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
  • Piromani için Hangi Doktora Gidilir?

Piromani (Yangın Çıkarma Hastalığı) Nedir?

Piromani, yangın çıkarma hastalığı olarak da bilinen bir ruhsal bozukluktur. Bu ruhsal bozukluğa sahip kişiler, yangın çıkarmaya ve bunu izlemeye karşı güçlü bir arzu duyarlar. Yangını başlattıktan sonra rahatlayan kişiler bundan oldukça zevk duyarlar. Piromani hastalığı, dürtü kontrol bozuklukları altında sınıflandırılan bir ruhsal bozukluktur. Dürtü kontrol bozuklukları genel olarak, bir eyleme karşı yoğun ve kontrol etmesi güç bir arzu duyma halidir. Dürtü kontrol bozukluğu olan kişiler bu ilgi duydukları eylemi yerine getiremezlerse büyük bir rahatsızlık duyarlar.


Bu sınıflandırma altında patlayıcı bozukluk, mitomani ve kleptomani sayılabilir. Yangın çıkarma hastalığı, daha çok erkeklerde görülen bir ruhsal bozukluktur. Bu bozukluk genellikle ergenlik döneminde başlamakla birlikte daha sonraki dönemlerde de çeşitli nedenlere bağlı olarak gelişen ateş yakma davranışından ayırt edilmelidir. 


Piromani ve kundakçılık ne yazık ki sıkça karıştırılmaktadır. Kundakçılık, piromaniden farklı olarak cezalandırma ve zarar verme amaçlarıyla yangın çıkarmaktır. Ancak yangın çıkarma hastalığı bundan tamamen farklıdır. Piromanide kişiler yalnızca yangından keyif aldıkları için onu çıkarırlar. Yangın çıkarmakta herhangi bir hedefleri ya da belirlenmiş amaçları yoktur. Bu sorun sahip kişiler ayrıca yaptıkları yakma işinin suç olduğunun da bilincindedir. Yani bilinçsiz bir konumda değillerdir; ancak yangın çıkarmak onlara o kadar haz verir ki bu arzularına engel olamazlar.


Cezaevlerinde yangın çıkarma suçuyla bulunan kişilerde yapılan çalışmalar göstermiştir ki, bu kişilerin yaptıkları yangın çıkarma eyleminin yalnızca %3 kadarı piromani kaynaklıdır. Bu da bize piromaninin oldukça nadir ve seyrek görülen bir ruhsal bozukluk olduğunu gösterir. Yani yangın çıkarmanın sebebi genellikle piromani değildir. İnsanı yangın çıkarmaya eğilimli yapan birçok farklı ruhsal bozukluk vardır. Bunlar arasında antisosyal kişilik bozukluğu, öfke kontrol bozukluğu, duygudurum bozukluğu, alkol ve madde bağımlılığı örnek olarak verilebilir.


Bu gibi psikiyatrik sorunlar kasıtlı olarak yangın çıkarmaya zemin hazırlarlar. Bu yüzden bu gibi sorunların piromaniden net olarak ayrılması gerekir. Piromaniye sahip kişiler, meslek seçimlerinde itfaiyecilik gibi mesleklere karşı yoğun ilgi duyabilirler. Bunlar, çevrelerinde bir yangın olduğu zaman görmeye ilk giden ve büyük bir ilgiyle izleyen kişilerdir. Bu kişiler yangını söndürmeye teşebbüs etmezler. Yangın onları adeta büyüler ve olan biteni nefessiz bir şekilde izlerler. Bu onlara büyük bir rahatlama hissi verir. Ancak bu durum çevredekiler tarafından hoş karşılanmayacağından duygularını iyi bir şekilde gizleyebilirler. Hatta çevrelerindeki insanlar onların piromani yaşayan biri olduğunu bile anlayamaz.


Çocuklarda Piromani

Piromani durumu çocuklarda genellikle görülmez. Yangın çıkarma isteği ve bunu eyleme geçirme durumu bazı çocuk ve ergenlerde olabilse de bunun sebebi çoğunlukla piromani değildir. Çocuklarda yangın çıkarma ve ateş yakma davranışını tetikleyen birçok durum bulunur. Bunların başında duygudurum bozuklukları, dikkat çekme ihtiyacı, dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu ve kişilik bozuklukları gelir.


Bunların yanı sıra, yangın çıkarma davranışı bir öfke dışa vurumu olarak da görülebilir. Bu çocuklar travmatik deneyimler yaşamıştır. Eğer bu yangın çıkarma davranışı belli bir mekana ve eşyaya yönelik ise altında yatan sebep piromani hastalığı değildir. Piromanide bundan farklı olarak belli bir mekana ve eşyaya zarar verme isteği yoktur. Amaç olan ateş yakma eyleminin kendi ve bundan duyulacak olan hazdır.


Piromani Nedenleri Nelerdir?

Piromani gibi dürtü kontrol bozukluklarının bilinen net bir sebebi henüz bulunamamıştır. Yine de çocukluk ve ergenlik dönemindeki birtakım travmatik deneyimler bu durumları tetikleyebilir. Fakat bunların haricinde bu bozuklukların temel nedeninin genetik ya da beyindeki çeşitli kimyasal maddelerin işlevlerinde meydana gelen değişiklikler olduğu düşünülmektedir.


Piromani Belirtileri Nelerdir?

Yangın çıkarma hastalığı belirtileri pek çeşitli değildir. Var olan belirtiler oldukça tipik şekilde kendini gösterir. İlgili belirtiler kendilerini ergenlik ya da erken yetişkinlik döneminde gösterirler. Bu belirtiler sıklıkla erkeklerde görülür.


En sık görülen piromani belirtileri ise şu şekilde sıralanabilir:

●     Planlayarak ateşe verme

●     Ateşi başlatmadan önce ciddi miktarda şekilde gerginlik hissetme

●     Ateş ve itfaiyecilikle ilgili malzemelere yoğun ilgi duyma

●     Yangın haberlerini heyecanla izleme

●     Ateş yakmaktan yoğun haz duyma

●     Yangını seyretmekten yoğun haz duyma

●     Ateş yandıktan sonra gevşeme ve rahatlık hissetme

●     Yangının meydana getirdiği zararlardan ötürü suçluluk hissetmeme

●     Zarardan ve oluşan yıkımdan haz duyma

●     İlerleyen zamanda daha büyük yangınlar çıkarma eğiliminde olma


Yangın Çıkarma Hastalığı Ne Zaman Başlar?

Yangın çıkarma hastalığı, yani piromani sıklıkla çocukluk dönemlerinde başlar. Bu bireylerin geçmiş dönem hayat hikayeleri incelendiğinde, okuldan kaçma, evden kaçma, görev ihmali gibi antisosyal eğilimlerine sahip olduğu gözlenir. Bunlara ek olarak yangın çıkarma hastalığına sahip kişilerde uykuda işeme sorununa da sıkça rastlanmaktadır.


Yangın çıkarma hastalığı ile beraber görülen sorunlar aşağıdaki gibidir:

●     Alkol zehirlenmesi

●     Cinsel sorunlar

●     Normalden düşük zeka seviyesi

●     Travmatik deneyimler

●     Öfke kontrolünde güçlük ya da öfkesini ifade edememe


Piromani Tanı Yöntemleri Nelerdir?

Piromani tanısı konması için bireyin öncelikle hekime başvurması gerekmektedir. Hekim kişinin şikayetlerini ve deneyimlerini dinleyecek ve arından kişinin psikolojisini inceleyecektir. Bunun yanı sıra kişinin tıbbi hikayesi de dinlenecektir. Kişi eğer kullandığı bir ilaç, sahip olduğu bedensel hastalıklar, ailesinde ya da kendinde başka bir ruhsal hastalık veya yaşadığı bir travma varsa bunları da mutlaka hekime anlatmalıdır.


Bunların yanında yangın çıkarma hastalığının teşhisi uluslararası kabul gören kriterlerce yapılmaktadır. Bunların arasında en çok Ruhsal Hastalıkların Sınıflandırılması Kılavuzu kullanılır. Bu kılavuzdaki kriterler hekimin görüşleriyle örtüşüyorsa yangın çıkarma hastalığı tanısı konabilir. Ancak piromaniyi herhangi bir test ile saptamak mümkün değildir.


Ruhsal Hastalıkların Sınıflandırılması Kılavuzu’na göre piromani kriterleri aşağıdaki gibidir:

●     Birden çok mekanda bilinçli olarak yangın çıkarmak

●     Yangın çıkarma eylemini gerçekleştirmenin hemen öncesinde gerginlik hissi yaşamak

●     Yangınla ilgili her türlü duruma karşı yoğun ve kontrol edilemez bir ilgi duymak (eşyalar, ekipmanlar, yangınla ilgili meslekler gibi)

●     Yangın çıkardıktan sonra rahatlama hissi duymak

●     Hali hazırda çıkmış bir yangını izlemeye aşırı merak duymak

●     Yangını herhangi bir politik amaç ya da şiddet ve öfke durumu olmadan çıkarmak istemek. Yangın çıkarmak için herhangi birinin etkisine ihtiyaç duymadan bunu yapmak istemek.

●     Yangın çıkarma davranışını tetikleyebilecek herhangi bir davranış bozukluğuna sahip olmamak (antisosyal kişilik bozukluğu veya duygudurum bozukluğu)


Piromani Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Piromani sorununa sahip kişilerde çoğunlukla bastırılmış ya da mevcut olan bir öfke problemine rastlanır. Eğer bu öfke bastırılmış durumda ise, kişiler kendilerine kendilerini rahatça ifade edemezler. Bu öfke sorunu ister yüzeyde isterse de bastırılmış olsun, buna sebep olan travmatik olay belirlenip buna uygun tedaviye başlandığı takdirde sorun ortadan kalkacaktır. Tedavide buna yönelik yeni ve alternatif davranış biçimleri oluşturmak hedeflenir ve yapılacak olan çalışmayan bunu desteklemeyi amaçlar.


Ancak piromani hastalığı gibi çeşitli dürtü kontrol bozukluklarının nedeni henüz tam olarak bulunamadığından bu soruna yönelik kesin bir tedavi de henüz yoktur. Fakat bazı bireyler bu sorunu yaşamaya daha meyillidir. Bu kişiler genellikle düşük sosyokültürel çevreden gelmekle beraber düşük iletişim becerilerine sahip kişilerdir. Bu yüzden söz konusu hastalığın tedavisinde kişilerin bilişsel davranışçı terapi gibi destekleyici tedaviler almaları daha faydalı sonuçlar vermektedir.


Ayrıca psikoterapi, geçmişteki travmaları ve sıkıntıların kaynağının gün yüzüne çıkarılmasına yardımcı olacaktır. Bu yolla alkol ve madde bağımlılığı ya da kaygı bozukluğu gibi diğer psikiyatrik problemler de çözülebilir. Bazı durumlarda gerekirse psikoterapinin yanında ilaç tedavisi de tercih edilebilir.


Piromani İlaçları

Yangın çıkarma hastalığını tedavi eden kesin bir ilaç yoktur. Bu yüzden piromani tedavisinde hiçbir ilaç tek başına yeterli değildir. Fakat kişinin kaygı bozukluğu, obsesif bozukluk, kişilik bozuklukları ve alkol-madde bağımlılığı gibi ek problemleri varsa ilaç kullanımı çoğunlukla gerekmektedir.


İlaç tedavisi ayrıca kişiler çok şiddetli ataklar yaşıyor ve yangın çıkarma dürtüsüyle baş etmekte ciddi şekilde zorlanıyorsa da gerekli olabilir. Kişiler bu yüzden günlük işlerini yerine getiremeyecek duruma geldiyse de ilaçlar tercih edilmektedir.


Yangın çıkarma hastalığı tedavisi için en sık başvurulan yangın çıkarma hastalığı ilaçları ise antidepresanlar, bağımlılık ilaçları ve duygudurum düzenleyicilerdir. Bu ilaçlarla kişilerin öfke ve kaygıları ile baş etmesine yardımcı olmak amaçlanır. Kişiler ayrıca bu ilaçlar yardımıyla da bağımlılıktan kurtulabilirler.


Piromaniye Ne İyi Gelir?

Piromaniyi çözmek için yapılabilecek en iyi şey kişinin durumunun farkında olmasını sağlamaktır ve zaman kaybetmeden bir uzmandan yardım almasıdır. Yangın çıkarma hastalığı gibi dürtü kontrol bozuklukları kişilerin ilgili eylemi yapmamaya karar vermeleri ile çözülebilecek sorunlar değillerdir. Nedenleri oldukça köklüdür ve bir uzman yardımı olmadan sorunun ortadan kalkması çok zordur.


Yine de çevresinde piroman bireylerin bulunduğu kişiler şu önerileri uygulayabilirler:

●     Piromaninin yalnızca bir rahatsızlık olduğunu ve bunun kundakçılık ile oldukça farklı ve alakasız bir durum olduğunu unutmayın

●     Bireylere karşı cezalandırıcı, suçlayıcı bir tutum takınmayın çünkü bunun hiçbir faydası olmayacaktır

●     Bireylerin kendilerine suçluluk ve pişmanlık uyandırmaya yönelik eylemlerden kaçının

●     Kişilerin yanında olduğunuzu onlara hissettirin ve gerektiği durumda siz de bir profesyonelden yardım almaktan çekinmeyin

Bunların yanı sıra aşağıdaki durumlar piromani yaşayan kişilerin durumunu kötüleştirici etki gösterebilir:

●     Tedavi edilmeyen alkol ve madde bağımlılığı

●     Bireyi piromaniye yönlendiren travmatik durumların tetkilenmesi

●     Hukuki otorite ile ters düşmek

●     Tedaviyi reddetmek ve durumu görmezden gelmek, aslında bu sorun yokmuş gibi davranmak

●     Tedavi almayan bireyi tedaviye zorlamak

●     Kişiyi suçlamaya çalışmak

 

Piromani (Yangın Çıkarma Hastalığı) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

 

Piromani Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Piromani gibi diğer tüm dürtü kontrol bozuklukları kişilerin günlük yaşamını önemli ölçüde etkilerler. Kişilerin huzurları kaçar ve başları yasal sebeplerle belaya girebilir. Bunlar da insanın hayat kalitesini ciddi şekilde etkileyen sorunlardır.


Ayrıca kişilerin yakın çevrelerini bu durum oldukça korkutacağından bu kişiler başkalarıyla yakınlık kurmakta zorluk yaşayabilirler. Bu da hali hazırda duygusal olarak yıpranmış durumda olan kişileri daha da yıpratacak ve yoracaktır.


Bunlara ek olarak piroman kişiler, kendilerine de ateşle zarar verip hayatlarını tehlikeye atabilirler. Ateş söz konusu olduğundan istenmeyen durumların yaşanması her zaman olasıdır. Bu yüzden yangın çıkarma hastalığının altında yatan nedenlerin tespit edilip zaman kaybetmeden tedaviye başlanması kişinin ve çevresindeki insanların güvenliği için oldukça önemlidir. Tedavi planı olması gerektiği gibi izlendiği takdirde sorun ortadan kalkacaktır.


Piromani için Hangi Doktora Gidilir?

Piromani ruhsal bir sorundur. Bu yüzden bununla ilgili başvurulması gereken bölüm psikiyatri bölümüdür. Tedavi aşamasında gerektiği takdirde süreç bir klinik psikolog yardımıyla da yürütülebilir. Ancak seçilen doktorların alanlarında uzman olmalarına dikkat etmek gereklidir.


Bireyin kendisinde ya da yakınında belli herhangi bir neden olmadan ateş yakma ve yanan ateşten yoğun haz alma sorunu varsa hiç zaman kaybetmeden bir psikiyatri uzmanına muayene olunması ve vakit de kaybetmeden tedaviye başlanması gerekmektedir.


Desteğe ihtiyaç duyduğunuz her an uzmanlarımızla ücretsiz soru sorarak iletişime geçebilir ya da online terapi ile destek alabilirsiniz.


Uzman PsikologMelike Şura ENTEZ-25.04.2022
Uzman Psikolog