2. Uzmanlar
  3. Ebrar KARAKURT
  4. Blog Yazıları
  5. DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU VE EBEVEYN İŞLEVİ

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU VE EBEVEYN İŞLEVİ

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, dikkatin kolayca dağılması, aşırı hareketlilik, ve dürtüsellik(aklına geleni yapma, sonucu düşünmeden hareket etme) belirtilerinin kişinin yaşamında en az bir alanı olumsuz etkileyecek boyutta olmasıyla kendini gösteren bir psikiyatrik bozukluktur.

Dikkat eksikliğinin üç temel belirtisi vardır; dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik, dürtüsellik.

Dikkat eksikliğinde temel sorun kişinin belirli bir şeye odaklanmaması değil, o sırada içinden gelen başka bir şeyi yapma isteğine engel olamaması ya da çevreden gelen uyaranların sesini kısamamasıdır. Dikkat eksikliği olan kişilerin ‘’odaklanma’’ sistemi oldukça sağlamdır, yeterince çalışmayan sistem ‘’fren’’ sistemidir. Fren sisteminin aksaklığı nedeniyle kişi, ilgisini çekmeyen şeylere yeterince odaklanamaz, bir işle uğraşırken o sırada aklına gelen düşüncelere engel olmaz, çevreden gelen uyaranlarla dikkati çok çabuk dağılır ve aynı anda pek çok şeye odaklanır.

Dikkat eksikliği olan bireyler, belirli bir işe dikkatini vermekte zorlanır ya da okulda, ödevlerinde dikkatsizce hatalar yaparlar. Görevler ve oyunlar sırasında dikkatini sürdürmekte zorlanırlar, kendisiyle konuşulurken dinlemiyormuş gibi gözükürler. Görev ve etkinlikleri düzenlemekte zorlanırlar. Uzun süreli zihinsel çaba gerektiren işlevleri yapmaktan kaçınır, sevmez ya da yapmak istemezler (ev ödevi, okul etkinlikleri gibi). Etkinlikler için gereken eşyaları kaybedebilirler. Çevresindeki uyaranlarla dikkatleri kolayca dağılır. Bu kişiler günlük etkinliklerde de oldukça unutkandır.

Dikkat eksikliğini kısaca yukarıda tanıttık, peki aşırı hareketlilik(hiperaktivite) ve dürtüsellik nedir? Aşırı hareketlilik(hiperaktivite) bireyin yaşına ve gelişim düzeyine uygun olmayacak biçimde hareketli olmasıdır. Hiperaktivite belirtisi gösteren çocukların eli ayağı kıpır kıpırdır, oturduğu yerde duramazlar, gereksiz yere sağa sola konuşur ve eşyalara tırmanırlar. Bu çocuklar sakince oynamakta zorlanırlar, sürekli hareket ederler ve sanki motor takılmış gibidirler, aynı zamanda çok konuşurlar. Dürtüsellik ise genel olarak bireyin davranışlarını kontrol edebilmesinde sorun olmasıdır. Bu kişiler bir şey yapmadan önce olası sonuçları düşünmeden hareket ederler. Dürtüsellik olan kişilerde görülen belirtilerden birkaçı, sorulan soru tamamlamadan yanıt vermeleri, sırasını beklemede güçlük çekmeleri, başkalarını sözünü kesmeleri ya da oyunlarında araya girmeleri şeklinde gözlenir.

Dikkat eksikliği olan çocuklar, aynı anda tüm uyaranlara dikkatini verebiliyor olmalarından dolayı ‘’çok dikkatli’’ şeklinde nitelendirmeler alabiliyorlar. Ders esnasında bir çocuk hem dersi dinleyip hem defterini karalayabilir, bir yandan çevreyi takip edebilir, saçıyla oynayabilir ve öğretmeni soru sorduğunda doğru yanıtı veriyor olabilir. Çocuğun bu şekilde tüm uyaranlara dikkatini verebiliyor olması onu ‘’çok dikkatli’’ yapmaz. İlk okulda konular basittir ve anlatılanları yarım kulakla dinlemek yeterli olabilir, fakat akademik başarısı çocuğun dikkat sorunu olmadığının bir kanıtı değildir. Dikkatin birden çok alana bölünmesi tek bir alana düşen dikkatin azalması demektir ve çocuğun yoğun dikkat gerektiren işlevlerde problem yaşamasına neden olur.

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ile birlikte görülen bazı psikiyatrik bozukluklar vardır, bunları kısaca sıralarsak, karşıt olma karşıt gelme bozukluğu, davranım bozukluğu, özel öğrenme bozukluğu, kaygı (anksiyete) bozuklukları, depresyon, bipolar bozukluk, tik bozuklukları, otizm spektrum bozuklukları, zeka geriliği, üzsün ya da çok üstün zekaya sahip olmak, obezite ve yeme bozuklukları, uyku bozuklukları, bilgisayar oyunları ve internet bağımlılığı, sigara, alkol ve madde bağımlılığı. Bunlar DEHB tanısının beraberinde görülebilecek psikiyatrik sorunlardır.

Dikkat eksikliği hiperaktivite tanısı konulabilmek için sadece belirti ve kriterlerin uyumlu olması yeterli değildir. Belirtilerin 2 yaştan önce başlamış olması gerekir, süreğen olması gerekir, birden fazla ortam ve koşulda görülüyor olması gerekir. Belirtilerin basit davranış değiştirme teknikleri ve çevresel düzenlemelerle kolayca düzeltilemiyor olması gerekmektedir.

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanısı almış çocukların tedavisinde öğretmen, anne baba işlevleri oldukça önemlidir. Okul ortamında yapılabilecek düzenlemeler ve uyum önlemleri alınmalıdır. Çocuğa dikkat becerisini destekleyen eğitimler vermek etkilidir. Ders çalışma, organize olma becerilerini destekleyecek çalışmalar yapılmalıdır. Dikkat eksikliği olan çocuklarda anne babanın işlevi oldukça büyük olduğu için anne baba eğitimi oldukça önemlidir. Anne baba eğitimi birkaç aşamadan oluşur.

İlk aşama kabullenme ve olumlu ilişki kurmaktır. Çocuğunuzu koşulsuz kabulde bulunmalıdır anne baba ve ona uygun yapıyı ve düzeni oluşturmalıdır. Sevginizi coşku ile gösterin. Çocuğunuz bazen istemediniz davranışlarda bulunabilir, siz bu davranışları göz ardı etmelisiniz. Göz ardı ettiğiniz davranışlar çocuğunuzun kendine ya da başkasına zarar verdiği davranışlar, yalan söyleme, çalma şeklindeki davranışlar olmamalı. Surat asma, sızlanma, bebeksi konuşma, tırnak yeme gibi davranışlar görmezden gelinebilir. Sanılanın aksine görmeden gelme en etkili disiplin yöntemlerinden biridir. Çocuğunuz olumlu davranışlar gösterdiğinde ona odaklanın ve övün. Gün içinde 4-5 kez övgüde bulunduysanız, 1 eleştiriye karşılık kullanılabilir. Olumlu davranışı pekiştirmek için de övgü oldukça etkili olacaktır.

İkinci aşamada olumsuz duygularını yönetebilmeli anne babalar. Olaylar karşısında sakin kalmalısınız ve olumsuz düşüncelerinizi durdurmalısınız. Bazen çocuklar kriz anında sizi çileden çıkartıyor olabilir ve söylemek istemediğiniz cümleler, yapmak istemediğiniz davranışları yapıyor halde bulabilirsiniz kendinizi. Bu tür durumlarda mola isteyin. Çocuğunuzla daha önceden kararlaştırdığınız bir mola anınız olsun. Çocuğunuz istenmeyen bir davranışta bulunduğunda ve sakin kalmakta her ikiniz de zorlandığınızda ‘’Mola istiyorum’’ diyerek durabilir ve çocuğunuz ile farklı odalara geçerek 5 dakika mola verip sakinleşmeyi ve kötü düşüncelerden arınmayı deneyebilirsiniz. Çocuğunuz mola isteğinize karşı gelebilir, bu durumda sakinliğinizi korumaya çalışarak çocuğu mola için yerine kendiniz götürebilirsiniz. Mola odasında ağlamaya devam ediyor ve sizin dikkatinizi çekmeye çalıltığı durumlarda onu göz ardı edip kontrolü sağlamalısınız.

İlk iki aşamayı tamamladığınızı düşündüğünüzde sıra kurallar, sınırlar ve disipline geliyor. Kurallarınız ve sınırlarınız belirli ve kesin olmalı. Komutlarınızı etkili vermelisiniz. Kuralların, mantıklı, uygulanabilir, sonuçları notlarla, somut ödüllerle desteklenebilir olduğuna dikkat edilmeli. Tüm bunların sonunda çocukla birlikte çözüm üretilmeli ve çocuğa sorumluluklar verilmelidir.

KAYNAKÇA

‘’Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Anne Baba-Öğretmen El Kitabı’’ Dr. Özlem Sürücü


Yayınlanma: 01.10.2021 11:13

Son Güncelleme: 01.10.2021 11:13

Psikolog

Ebrar

KARAKURT

Psikolog

Kaygı (Anksiyete) Bozuklukları
Sınav Kaygısı
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite
Online TerapiOnline Ter...
süre 45 dk
ücret 1200 ₺
Yüz Yüze TerapiY. Yüze Ter..
Hizmet vermiyor
Yapay zeka ile, kişiselleştirilmiş destek:
Menta AI
Yapay zeka ile,
kişiselleştirilmiş destek: Menta AI
Hemen Keşfet

Şimdi indir, konuşmaya başla

App Store'dan İndirGoogle Play'den İndir
Bunları da sevebilirsiniz...

Overthinking: Zihnin Sessizce Hayatı Ele Geçirdiği Yer

Overthinking çoğu zaman fark edilmeden başlar. İnsan bir sabah uyanıp “bugün fazla düşüneyim” diye bir karar almaz. Daha çok, düşünmenin içine yavaş yavaş çekilir. Başta her şey oldukça masumdur. Bir meseleyi anlamaya çalışıyordur, doğru kararı vermek ister, hata yapmamayı önemser. Zihin bu noktada faydalı bir araç gibidir. Analiz eder, tartar, olasılıkları sıralar. Fakat bir yerden sonra düşünme ilerlemez, sadece tekrar etmeye başlar. Aynı sahneler, aynı cümleler, aynı sorular… Zihin doludur ama yol almıyordur. Overthinking tam olarak burada kendini belli eder: düşünmenin üretkenliğini kaybettiği ama durmayı da bilmediği yerde.İnsan zihni belirsizlikle arası pek iyi olmayan bir yapıya sahiptir. Belirsizlik, kontrol kaybı hissini beraberinde getirir. Kontrol kaybı ise güvensizliktir. Bu yüzden zihin bilinmeyenle karşılaştığında onu düşünerek evcilleştirmeye çalışır. “Eğer bunu yeterince düşünürsem, başıma geldiğinde hazırlıklı olurum” düşüncesi çok tanıdıktır. Overthinking bu açıdan bakıldığında bir korunma çabasıdır. Zihin bizi korumaya çalışır. Hayal kırıklığını azaltmak, acıyı önlemek, yanlış yapmamak ister. Ama çoğu zaman yaptığı şey tam tersidir. İnsan daha gergin, daha yorgun ve daha kararsız bir hale gelir.Overthinking’in en zor taraflarından biri, insanı sürekli zihinsel bir zamanın içine hapsetmesidir. Zihin ya geçmiştedir ya da gelecekte. Geçmişte yapılan bir konuşma tekrar tekrar oynatılır. “Bunu neden böyle söyledim?”, “Keşke şunu deseydim.” Gelecekte ise henüz yaşanmamış ihtimaller yaşanır. “Ya böyle olursa?”, “Ya başaramazsam?”, “Ya pişman olursam?” Zihin bu iki zaman arasında mekik dokurken, şu an neredeyse tamamen aradan çekilir. Oysa hayat sadece şu anda yaşanır. Overthinking bu temas noktasını kaçırır.Geçmişe dönük overthinking genellikle suçluluk ve pişmanlık duygularıyla iç içedir. Zihin geçmişi didik didik ederken, insan kendine karşı giderek daha sert bir dil kullanmaya başlar. O günkü şartlar, o anki duygular, o zamanki imkanlar unutulur. Bugünün farkındalığıyla dünü yargılamak kolaydır. Ama bu yargı, insanı ileri taşımaz. Aksine, geçmişte takılı kalmasına neden olur. Geçmişle ilgili düşünmek öğretici olabilir, fakat overthinking öğretmez; sadece yorar.Geleceğe dönük overthinking ise çoğu zaman kaygı üretir. Henüz olmamış şeyler, sanki olmuş gibi hissedilmeye başlanır. Bir konuşma yapılmadan önce defalarca prova edilir. Bir adım atılmadan önce onlarca senaryo düşünülür. Zihin “hazırlanıyorum” zanneder ama aslında korkuyu besler. Çünkü ne kadar çok ihtimal düşünülürse, o kadar çok risk görünür hale gelir. Bu da insanı hareketsiz bırakır. Yanlış yapma korkusu, hiçbir şey yapmamaya dönüşür.Overthinking’in sinsi taraflarından biri, zamanla kimliğin bir parçasıymış gibi algılanmasıdır. İnsan kendini “fazla düşünen biri” olarak tanımlar. Sanki bu değişmez bir özellikmiş gibi. Oysa overthinking bir karakter özelliği değil, öğrenilmiş bir zihinsel alışkanlıktır. Çoğu insan, hayatın erken dönemlerinde düşünerek ayakta kalmayı öğrenir. Duygularını ifade edemediği, ihtiyaçlarının görülmediği ya da hata yapmanın ağır sonuçlar doğurduğu ortamlarda zihin güvenli bir alan haline gelir. Hissetmek karmaşıktır, düşünmek ise daha kontrol edilebilir görünür. Zihin bu yüzden zamanla direksiyona geçer.Bu noktada overthinking’in çoğu zaman duygulardan kaçış olduğunu görmek önemlidir. Kaygı, korku, değersizlik, yalnızlık gibi duygular doğrudan temas edilmesi zor alanlardır. Zihin bu duygularla yüzleşmek yerine, onların etrafında düşünceler üretir. Böylece insan hissetmek yerine düşünür. Ama duygular düşünülerek çözülmez. Bastırıldıkça başka şekillerde kendini gösterir. Bedende bir gerginlik, içte tarif edilemeyen bir huzursuzluk, sürekli bir tetikte olma hali… Overthinking bu belirtilerle birlikte yürür.Düşünmekle düşünceye tutunmak arasındaki fark burada belirginleşir. Sağlıklı düşünme, bir noktada tamamlanır. Bir karar verilir, bir adım atılır ya da bir konu rafa kaldırılır. Overthinking ise açık uçludur. Zihin hep biraz daha ister. Bir ihtimal daha, bir analiz daha, bir senaryo daha. Ama bu “biraz daha” hali hiçbir zaman tatmin olmaz. Hayat ise beklemez. Hayat, kesinlik olmadan da akmaya devam eder.Overthinking’le baş etmeye çalışırken yapılan en yaygın hata, onu tamamen yok etmeye çalışmaktır. “Artık düşünmeyeceğim” demek, çoğu zaman zihni daha da gürültülü hale getirir. Çünkü zihin susturulmak istemez. Anlaşılmak ister. Overthinking’i dönüştürmenin yolu, onunla savaşmak değil, onun ne anlatmaya çalıştığını fark etmektir. Zihin neden bu kadar meşgul? Hangi belirsizlik tahammül edilmez hale gelmiş? Hangi duygu görülmek istiyor?Zihnin yavaşladığı anlar genellikle çok basit anlardır. Büyük farkındalıklar ya da derin çözümler gerekmez. Bazen sadece bedene dönmek yeterlidir. Yürürken adımların yere temasını hissetmek, nefesin ritmini fark etmek, bir nesneye gerçekten bakmak… Bu anlar zihni tamamen susturmaz ama onun merkezdeki yerini alır. Overthinking, hayatla temas koptuğunda güçlenir. Temas geri geldiğinde zayıflar.Overthinking’den çıkmak, daha az düşünmek anlamına gelmez. Zihin her zaman düşünecek. Bu onun doğası. Asıl mesele, zihnin hayatın direksiyonunda olup olmamasıdır. Düşünceler gelir ve gider. Ama insan onlarla özdeşleşmediğinde, arada bir boşluk oluşur. O boşlukta seçim vardır. O boşlukta hareket vardır. O boşlukta nefes vardır.Belki de en rahatlatıcı farkındalık şu olabilir: Her şeyi çözmek zorunda değilsin. Hayatın tüm soruları net cevaplar içermez. Bazı belirsizlikler çözülmek için değil, taşınmak içindir. Overthinking belirsizliği ortadan kaldırmaya çalışır. Hayat ise belirsizlikle birlikte akmayı öğretir. Bu fark kabul edildiğinde, zihin biraz olsun gevşer.Zihin sustuğunda değil, dinlendiğinde iyileşir. Overthinking de ancak böyle dönüşür. Bastırarak değil, anlayarak. Zorlayarak değil, temas ederek. İnsan bir noktada fark eder ki düşünceler hâlâ geliyor ama artık hayatın önüne geçmiyor. Zihin arka planda çalışıyor, hayat ise nihayet öne çıkıyor. Ve belki de en önemli şey, insanın tekrar kendi yaşamıyla temas kurabilmesi oluyor.
Yarkın EREN 03.01.2026

Aşk Acısı: Birini Kaybetmekten Çok, Kendini Kaybetmenin Yasını Tutmaktır

Aşk acısı çoğu zaman hafife alınır. “Geçer”, “zamanla unutursun”, “yenisini bulursun” gibi cümlelerle küçültülür. Oysa aşk acısı, insanın yaşadığı en derin psikolojik sarsıntılardan biridir. Çünkü bu acı sadece bir insanın yokluğuyla ilgili değildir. Aynı zamanda o insanla kurulan hayallerin, kimliğin ve geleceğe dair senaryoların da yıkılmasıdır. Aşk acısı, bir ayrılıktan çok daha fazlasıdır; bir anlam kaybıdır.İnsan birini sevdiğinde sadece onu sevmez. Onunla birlikte kendinin başka bir versiyonunu da sever. Daha umutlu, daha canlı, daha cesur bir hâl… Ayrılık olduğunda kaybolan sadece kişi değildir; o versiyon da gider. Bu yüzden aşk acısı çoğu zaman “onu özlüyorum”dan çok “eskisi gibi değilim” cümlesiyle anlatılır. İnsan, kendine yabancılaşır.Aşk acısının bu kadar yakıcı olmasının nedenlerinden biri de ani boşluktur. Hayatın içinde büyük bir yer kaplayan biri bir anda yok olur. Mesaj atılan saatler, paylaşılan anlar, rutinler kesilir. Zihin bu boşluğu doldurmak ister ama dolduramaz. Bu yüzden kişi sık sık geçmişe döner. Mesajlar okunur, fotoğraflar incelenir, anılar tekrar tekrar oynatılır. Bu bir zayıflık değil; zihnin kaybı anlamlandırma çabasıdır.Aşk acısı yaşayan insan genellikle iki uç arasında gider gelir. Bir yanda inkâr vardır: “Aslında o da beni seviyordu”, “bir gün geri dönebilir”, “şartlar farklı olsaydı…” Diğer yanda sert bir gerçeklik: “Bitti”, “istemedi”, “seçilmedim”. Bu gidip gelmeler yorucudur ama doğaldır. Zihin, gerçeği bir anda kabul edemez. Yas süreci böyle çalışır.Aşk acısında en yıkıcı duygu çoğu zaman özlem değil, reddedilmişliktir. İnsan, sevilmediğini değil; seçilmediğini düşünür. Bu düşünce özgüveni zedeler. Kişi kendini sorgulamaya başlar: “Yeterince iyi miydim?”, “Daha farklı olsaydım kalır mıydı?”, “Neyi yanlış yaptım?” Bu soruların çoğu adil değildir. Çünkü bir ilişkinin bitmesi, tek bir kişinin eksikliğiyle açıklanamaz. Ama acı çeken zihin, suçlayacak bir yer arar ve en kolay hedef çoğu zaman kendisidir.Aşk acısı beden üzerinde de etkilidir. Uyku bozulur, iştah değişir, halsizlik artar. Kalp çarpıntısı, göğüs sıkışması, mide sorunları görülebilir. Bu belirtiler “abartı” değildir. Beyin, ayrılığı gerçek bir tehdit gibi algılar. Bağ kurulan kişi gittiğinde, sinir sistemi alarma geçer. Bu yüzden aşk acısı sadece duygusal değil, fizyolojik bir süreçtir.Toplumda sıkça yapılan bir hata, aşk acısını “güçsüzlük” olarak etiketlemektir. Oysa derin acı, derin bağ kurabilen insanların yaşadığı bir deneyimdir. Hiç acı çekmeyenler genellikle hiç risk almayanlardır. Aşk acısı, insanın sevebilme kapasitesinin bir yan ürünüdür. Bu acıdan utanmak değil, onu anlamak gerekir.Aşk acısında yapılan en yaygın hatalardan biri, duyguları bastırmaya çalışmaktır. “Güçlü olmalıyım”, “bunu atlatmalıyım”, “düşünmemeliyim” gibi cümleler, iyileşmeyi hızlandırmaz; aksine geciktirir. Bastırılan duygu kaybolmaz, şekil değiştirir. Daha sonra öfke, kaygı ya da değersizlik olarak geri döner. Acı yaşanmak ister. Kaçıldıkça büyür.Bir diğer tuzak ise idealize etmektir. Ayrılıktan sonra kişi, karşı tarafı olduğundan daha kusursuz hatırlamaya başlar. Kötü anlar silinir, iyi anlar parlatılır. “Aslında çok mutluyduk” algısı oluşur. Bu durum gerçeği çarpıtır. Her ilişki hem iyi hem zor anlar barındırır. Sadece iyiyi hatırlamak, ayrılığı daha katlanılmaz hâle getirir.Aşk acısı yaşayan kişiler çoğu zaman kendilerini yalnız hisseder. Anlaşılamadıklarını düşünürler. “Kimse benim hissettiğim gibi hissetmedi” algısı yaygındır. Bu da doğaldır; çünkü herkes acıyı farklı yaşar. Ancak bu yalnızlık hissi, insanı daha da içine kapatabilir. Oysa bu süreçte paylaşım iyileştiricidir. Anlatmak, acıyı küçültmez ama taşınabilir hâle getirir.Aşk acısında “neden” sorusu zihni en çok meşgul eden sorudur. İnsan sürekli bir açıklama arar. Mantıklı bir sebep bulursa rahatlayacağını düşünür. Ama çoğu ayrılık net bir “neden”le açıklanamaz. İnsanlar bazen hisseder, bazen hissetmez. Bu belirsizlik, kabul etmeyi zorlaştırır. Ancak kabul, her şeyi anlamak değildir; her şeyi anlamadan da ilerleyebilmektir.İyileşme süreci doğrusal değildir. Bir gün iyi hissedersin, ertesi gün en başa dönmüş gibi olursun. Bu iniş çıkışlar “iyileşemiyorum” anlamına gelmez. İyileşme, acının giderek daha seyrek gelmesiyle ölçülür. İlk başta her an vardır; sonra anlar olur; sonra hatırlamalar… Zamanla acının tonu değişir.Aşk acısının dönüştürücü bir tarafı da vardır. İnsan bu süreçte kendisiyle yüzleşir. Neye tutunduğunu, neyi tolere ettiğini, nerede kendinden vazgeçtiğini fark eder. Bu farkındalık kolay gelmez ama değerlidir. Çünkü her ayrılık, kişiye sınırlarını yeniden çizme fırsatı verir.Ancak burada önemli bir ayrım vardır: Acıdan ders çıkarmak ile kendini suçlamak aynı şey değildir. “Ben böyleyim, o yüzden gitti” düşüncesi, öğrenme değil; kendine şiddettir. Sağlıklı olan, “Bu ilişkide ben ne yaşadım, ne istemiyorum, neye dikkat edeceğim?” sorularını sorabilmektir.Aşk acısı yaşayan birçok insan, hemen yeni bir ilişkiye atlamayı çözüm olarak görür. Bu bazen işe yarar gibi görünür ama çoğu zaman sadece dikkati dağıtır. Gerçek iyileşme, boşlukla bir süre kalabilmeyi gerektirir. Bu boşluk korkutucudur ama öğreticidir. İnsan, kendi sesiyle baş başa kalır.Bu süreçte kendine şefkat göstermek çok önemlidir. Kendini toparlamaya zorlamak, “artık yeter” demek iyileştirmez. Bazı günler sadece ağlamak gerekir. Bazı günler hiçbir şey yapmak istememek normaldir. Aşk acısı yaşayan biri tembel değildir; yas tutuyordur.Zamanla, acının içinden başka bir şey filizlenir: güç değil belki ama dayanıklılık. İnsan, acıya rağmen ayakta kalabildiğini görür. Bu deneyim, gelecekteki ilişkilerde daha bilinçli seçimler yapmasını sağlar. Aşk acısı, kişiyi sertleştirmek zorunda değildir; derinleştirebilir.Sonuç olarak aşk acısı, insanın başına gelen bir felaket değil; insan olmanın bedellerinden biridir. Sevmek risklidir. Kaybetme ihtimali her zaman vardır. Ama acı çekmemek uğruna sevmemek, insanı korumaz; yoksullaştırır.Ve en net gerçek şudur:Aşk acısı seni tanımlamaz. Şu an hissettiğin şey, kim olduğun değil; başına gelen bir durumdur. Şu an bunu göremiyor olabilirsin ama bu acı değişir. Unutmak zorunda değilsin. Hatırladığında artık canının yanmaması yeterlidir. Ve bu, düşündüğünden daha mümkün bir ihtimaldir.
Elif Nur SERTOĞLU 02.01.2026

İlişkiler: Sevmek Yetmez, Dayanabilmek Gerekir

İlişkiler çoğu insanın hayatında en çok anlam yüklediği alanlardan biridir. Sevilmek, seçilmek, biri için özel olmak fikri güçlüdür. Ancak tam da bu yüzden ilişkiler, en çok hayal kırıklığı yaratan deneyimlere de sahne olur. Çünkü insanlar ilişkilerden çoğu zaman gerçekçi olmayan beklentilerle beslenir. Sevginin her şeyi çözeceğine, doğru kişiyle hiçbir şeyin zor olmayacağına inanılır. Oysa gerçek hayatta ilişkiler, sevgiyle başlar ama dayanıklılıkla sürer.Bir ilişkiye girerken insanlar genellikle kendilerinin en iyi hâlini gösterir. Daha anlayışlı, daha sabırlı, daha ilgili olunur. Bu bir kandırma değildir; herkes sevilmek ister. Ancak zamanla maskeler düşer. Yorgunluklar, tetiklenmeler, geçmiş yaralar ortaya çıkar. İşte ilişki tam da burada başlar. Çünkü gerçek bağ, kusurlar görünür hâle geldiğinde kurulur. Bu noktada birçok ilişki dağılır. Çünkü insanlar sevilmek ister ama zor biriyle sevilmeyi istemez.İlişkilerde en yaygın sorunlardan biri, partnerin bir ihtiyaç giderme aracı hâline getirilmesidir. İnsanlar yalnızlıklarını, değersizlik duygularını, geçmişte alamadıkları sevgiyi ilişkilerle telafi etmeye çalışır. Partnerden beklenti büyüdükçe ilişki ağırlaşır. Bir kişinin başka bir kişinin hayatındaki tüm boşlukları doldurması mümkün değildir. Bu beklenti, ilişkiyi bir paylaşım alanı olmaktan çıkarıp bir yük hâline getirir.Sağlıklı ilişkilerde iki kişi birbirini tamamlamaz; yan yana durur. Tamamlanmak fikri romantik görünür ama tehlikelidir. Çünkü tamamlanmak, eksik hissetmeye dayanır. Eksik hisseden biri, ilişkide sınır koyamaz. Gitmesi gereken yerde kalır, susması gereken yerde patlar, kalması gereken yerde kaçar. Bu yüzden ilişkide yaşanan birçok sorun, karşı tarafla değil, kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyle ilgilidir.İletişim, ilişkilerin en çok konuşulan ama en az uygulanan unsurudur. Herkes iletişimden bahseder ama çoğu insan gerçekten konuşmaz. Ya suçlar ya susar ya da ima eder. “Ben söylemeden anlamalıydı” beklentisi, ilişkilerin en yaygın hayal kırıklığı nedenlerinden biridir. İnsanlar zihin okuyamaz. Söylenmeyen ihtiyaçlar karşılanmadığında öfke oluşur. Bu öfke zamanla mesafeye dönüşür.Bir ilişkide sorun yaşamak normaldir; sorunları konuşamamak ise yıkıcıdır. Çatışma, ilişkinin bittiğini değil; iki farklı dünyanın temas ettiğini gösterir. Ancak çatışmalar sağlıklı şekilde ele alınmadığında, taraflar savunmaya geçer. Haklı olma çabası, anlaşılma ihtiyacının önüne geçer. Bu noktada ilişki bir güç savaşına dönüşür. Kim daha çok haklıysa, kim daha az hatalıysa… Oysa ilişkiler mahkeme değildir.İlişkilerde sınırlar çoğu zaman yanlış anlaşılır. Sınır koymak soğukluk ya da sevgisizlik olarak görülür. Oysa sınırlar, ilişkinin güvenli alanını belirler. Sınırı olmayan ilişkilerde belirsizlik artar. İnsan nerede duracağını bilemez. Sürekli idare eden taraf zamanla tükenir. Sürekli alan açılan taraf ise bu alanı fark etmez. Sağlıklı ilişkilerde sınırlar ayrılık sebebi değil, devam sebebidir.Güven ise ilişkilerin en kırılgan ama en temel yapı taşıdır. Güven, bir kez sarsıldığında eski hâline dönmez; yeniden inşa edilir. Bu süreç zaman, tutarlılık ve emek ister. Güveni zedeleyen sadece aldatma değildir. Tutarsız davranışlar, küçük yalanlar, verilen sözlerin tutulmaması da güveni yavaş yavaş aşındırır. Güven kaybı yaşayan ilişkilerde insanlar ya kontrolcü olur ya da tamamen geri çekilir.Birçok ilişki, bitmesi gerektiği hâlde bitmez. Bunun nedeni çoğu zaman sevgi değil; alışkanlık, korku ya da yalnız kalma endişesidir. İnsanlar “bunca şey yaşadık” diyerek kendilerini ikna eder. Oysa geçirilen zaman, ilişkinin sağlıklı olduğu anlamına gelmez. Bir ilişkide kalmanın tek gerekçesi geçmişse, orada gelecek yoktur. Kalmak da gitmek de cesaret ister; ama yanlış yerde kalmak insanı daha çok yıpratır.İlişkilerde sık yapılan hatalardan biri de değişimi tek taraflı beklemektir. “O değişirse her şey düzelir” düşüncesi, kişiyi pasif bir bekleyişe sokar. Oysa bir ilişkide değişmeyen tek şey, değişimin kaçınılmaz olduğudur. İnsanlar değişir; ama kimse zorla değişmez. Karşı tarafın değişmesini beklemek yerine, kişinin kendine şunu sorması gerekir: “Ben bu hâliyle kalmaya razı mıyım?”İlişkilerde sevgi kadar saygı da belirleyicidir. Sevgi bazen azalabilir, dalgalanabilir. Ama saygı kaybolduğunda ilişki zedelenir. Küçümseme, alay, değersizleştirme gibi davranışlar çoğu zaman “sinirle söylendi” diye geçiştirilir. Oysa bu davranışlar, ilişkinin temelini sarsar. Sevgi onarılabilir ama saygı kaybı kalıcı izler bırakır.Bir ilişkinin sağlıklı olup olmadığını anlamanın en net yolu şudur: İlişki seni büyütüyor mu, yoksa küçültüyor mu? Kendin olmana alan açıyor mu, yoksa sürekli kendini açıklamak zorunda mı kalıyorsun? İlişkide yaşanan sorunlar çözülebilir olabilir; ama sürekli kendinden vazgeçmek zorunda kalıyorsan, orada bir dengesizlik vardır.İlişkilerde duygusal sorumluluk da sıkça karıştırılır. Birini sevmek, onun tüm duygularından sorumlu olmak değildir. Her mutsuzlukta kendini suçlamak, her öfkede geri çekilmek sağlıklı değildir. Herkes kendi duygusundan sorumludur. Partner destek olabilir ama kurtarıcı değildir. Bu ayrım yapılmadığında ilişkiler boğucu hâle gelir.Sonuç olarak ilişkiler, romantik anlatıların sunduğu kadar kolay değildir. Sevgi tek başına yetmez. İlişki; emek, dürüstlük, sınır, sorumluluk ve farkındalık ister. Her ilişki sürmek zorunda değildir. Bazı ilişkiler ders olur, bazıları yaradır, bazıları iyileştirir. Önemli olan, hangi ilişkide neden kaldığını ya da neden gittiğini bilmektir.Ve en net gerçek şudur:İyi bir ilişki hayatını kurtarmaz ama seni yalnız bırakmaz.Kötü bir ilişki ise yalnız olmadığın hâlde kendini yapayalnız hissettirir.Bunu fark ettiğin an, ilişkin değil; kendinle olan bağın güçlenmeye başlar.İlişkiler bir başarı göstergesi değil, bir farkındalık alanıdır. Kiminle olduğundan çok, kim olarak kaldığın önemlidir. Kendini kaybettiğin bir “biz”, gerçek bir birliktelik değildir. İlişki, seni yok eden değil; seni sen yapan yerde anlam kazanır.Kendin olmaktan vazgeçtiğin hiçbir ilişki, sevgi adı altında sürdürülemez. Gerçek bağ, özgürlükle birlikte var olur.
Elif Nur SERTOĞLU 02.01.2026