1. Uzmanlar
  2. Muhammed Cihad IŞIK
  3. Blog Yazıları
  4. FEMİNİST BAKIŞ AÇISIYLA FİLM OKUMASI -BEN SENİN BİLDİĞİN ERKEKLERDEN DEĞİLİM-

FEMİNİST BAKIŞ AÇISIYLA FİLM OKUMASI -BEN SENİN BİLDİĞİN ERKEKLERDEN DEĞİLİM-

İnsanlığın iki cinsi kadın ve erkek. Yıllarca sürmüş olan düzeni sağlamış olan erkeğin zamanla oluşturduğu düzenin bozulmasından sonra kadınların da bu düzende söz sahibi olmaya başlamasıyla sonuçlanmıştır. Bu düzen birçok alana sirayet etmiştir. Siyasi alanda kadınlar ülke yönetiminde kimi milletlerde söz sahibiyken örneğin Türkler kimi milletlerde söz sahibi olamamışlardır örneğin Avrupa. Oy kullanım hakkının kadınlara yıllarca verilmemesi de sosyal alanda kadını geri planda tutan önemli bir etkendi. Iş alanında ise ayrı rütbede çalışan kadın ve erkeğin farklı maaşlar alması ya da ayrı rütbede çalışmalarına rağmen kadının erkekten daha az saygınlık görmesi zamanla kadınların bütün alanlarda daha fazla söz sahibi olmasıyla sonuçlanmıştır.


 


Filmi Feminist Bakış Açısıyla Okumak

“Feminizm, temelde cinsiyet ayrımcılığına karşı tavır alan, kamu ve özel bütün alanlarda kadınların maruz kaldığı baskıların ve denetimlerin ortadan kaldırılması gerekliliğini savunan ve ataerkil yapılanmaların önüne geçerek kadınların meşru haklarına ulaşmada mücadele eden bir yaklaşımdır.”[1] Kadınların yıllardır dile getirmek istedikleri sözleri, açığa vuramadıkları duygularını erkeklere hatta tüm dünyaya göstermelerini sağlayan bir yol olmuştur feminizm. Kadınların ve erkeklerin her alanda eşit olduğu bir dünya tasavvurunu anlatan edebi eserler yazılmış yahut filmler çekilmiştir. Türk sinemasında kadın ve erkeğin rollerini değiştiği “Şendul Şaban” filmi ise buna verilebilecek bir örnektir. Ancak Şendul Şaban filminde sadece iki karakter, karı-koca rollerini değiştirmiştir. Bir de bu durumun tüm dünyaya sirayet etmiş halini düşündüğümüzde düzenin çok farklı olacağı açıktır. Bu durumun örneğini ise incelediğim filmde açıkça görülüyor.


Film Anlatımı ve Günümüz Dünyasıyla İlişkisi

Günümüz Fransa’sında geçen filmin adı “Ben Senin Bildiğin Erkeklerden Değilim”. Filmin henüz başında çeşitli kostümler giymiş çocukları görüyoruz. Cinsiyet ayrımının göze çarpmadığı kostümler giymişler. Pamuk prenses rolünü oynayacak kızın bir sebepten ötürü rolünü oynayamayacak olması sonucu erkek çocuklardan birisi ben oynarım diyerek kostümü giyiyor ancak sahneye çıktığında seyircilerin tamamı pamuk prenses giymiş çocuğa gülüyorlar. Bu durum çocukta travmatik bir etki bırakıyor. Bu travmatik olayı yaşayan çocuğun yıllar sonra psikologuyla yaptığı görüşmede anlatan filmin ana karakteri Damien olarak görüyoruz. Damien genç ve kadınların ilgisini çekebilen çapkın olarak nitelendirilebilecek bir erkek. Kadınlarla rahat bir şekilde iletişim kurabiliyor. Damien’in yazar arkadaşı Christophe’un bir kitabevindeki imza gününe katılan Damien orada etkili bir duruşa sahip olan Alexandra ile karşılaşıyor. Alexandra Christophe’un asistanı ve Damien’in karşılaştığı öteki kadınlardan farklı. Christophe ile oradan çıkan Damien sokakta yürürken göremediği bir direğe başını çarpıyor ve her şeyin değiştiği bir dünyaya uyanıyor. Alışık olduğumuz düzenin tam zıttı bir dünyada gözlerini açıyor. Kadınların doğum yaptığı ancak doğum iznine erkeklerin ayrıldığı, kasapta karı koca olarak çalışan çiftten kadının kasaplık yapıp erkeğin kasada durduğu bir dünya. Alışık olduğumuz dünyada hiç kadın çöpçü yoktur ancak bu dünyada çöpçülük yapanlar kadınlardır. Ağır işler kadının elindedir. Erkek bakıma muhtaç ve bir kadına sırtını yaslaması gereken konumdadır. Tarih boyunca kadının ve erkeğin kendilerine oluşturdukları tüm roller yer değiştirmiştir. Film kadınların yaşadıkları ayrımcılıkları göstermesi açısından faydalıdır. Örneğin bir bar sahnesinde Damien bardaki kadından içki ister ve içmeye başlar o sırada masada oturan başörtülü iki erkek vardır. Onlar da bardaki kadından servis isterler, iki kahve içmek istiyorlardır ancak başörtülü olmaları o barda servis almalarına imkan vermemektedir. Radikal feministler için ütopya olarak görülebilecek bir dünya gözümüzün önündedir ancak geniş perspektiften bakıldığı taktirde aslında yaşadığımız dünyadan bir farkının olmadığı görülmektedir çünkü değişen şey sadece roller. Feminizmin temeli kadın ve erkeğin eşit şartlarda olması üstünedir. Kadının üstün olması feminizmin ilkesi değildir. Bu noktada radikal feministleri dışarıda bırakarak filmde anlatılan dünyanın kadının ve erkeğin yaşadığı zorluklar konusunda empati yapmasını sağlamak olduğu düşünülebilir. Ataerkil dünyada erkeklerin herhangi bir zorluk yaşamadığı ve tüm zorlukları kadının yaşadığı anlatılır ancak doğumdan itibaren sosyal inşacı bir şekilde erkeğe yüklenen sorumluluklar ve zorunluluklar da erkeğin yaşamını güçleştirmektedir. Üstelik kadının yaşadığı zorlukları doğumdan itibaren seçemediği, toplumun ona yüklediği gibi toplum erkeğe de birçok zorluk yüklemektedir. Zeybekoğlu’nun sözleri bu durumu açıklar niteliktedir. Son yıllarda yapılan alan çalışmalarında, erkek olmanın bedellerine “imkansız erkeklik” kavramıyla dikkat çekilmeye başlanmıştır. Ataerkil sistem ile toplumsal cinsiyet pratiklerinin erkek bireye uyguladığı dayatmalardan bahsedilmiştir. “Erkek olabilmek” için bireyin neler yapması gerektiği ve dolayısıyla bütün bunların yalnızca kadınları değil erkekleri de olumsuz etkilediğine ilişkin somut deneyimler ortaya konulmuştur(Zeybekoğlu, 2010: 2). Filmin başındaki dünyada Damien’in kadın versiyonu olarak düşünülebilecek olan Alexandra’dan bahsetmek yerinde olacaktır.


Baskın Kadın Karakter Alexandra

Alexandra, Christophe’un asistanıyken kadın egemen dünyada Alexandra ünlü bir yazar ve Christophe onun asistanıdır. Alexandra yalnız ve güçlü bir kadındır. Birçok günübirlik ilişki yaşar, parası vardır, şöhreti vardır. Ataerkil düzende viski içen erkek bu filmde Alexandradır. Filmlerin genelinde bir klişe olarak gözümüze çarpan durum bu filmde de vardır. Alexandra günübirlik ilişkiler yaşayan, bir kez görüştüğü ve ilişki yaşadığı bir erkekle yeniden görüşmeyen ve bu sebeple kendisine takıntılı erkeklerin olduğu bir kadındır. Yıllara bölünmüş olan kavanozları vardır ve her kavanozda bilyeler bulunmaktadır. Bilyeler beraber olduğu erkekleri simgeler. Bu yolla yıllar içerisinde kendisindeki cinsel dürtüyü hesaplayabilmektedir. İzlediğimizde farklı gelen bu durumda aslında hiçbir gariplik bulunmamaktadır. Toplum bir erkeğin cinsel deneyimlerini genel gelişmesinin belirtileri olarak görmektedir; buna karşılık bir kadının yaşamındaki benzer deneyimlere korkunç bir felaket, şerefin ve insanda iyi ve soylu olan her şeyin yitirilmesi olarak bakılır.[2] Çünkü erkek bunu yapabiliyorsa ve toplum tarafından garip karşılanmıyorsa kadın yaptığı zaman da garip karşılanmamalıdır. Filmin başında Damien’in birçok kadınla beraber olmaya çalışması ya da filmin devamında Alexandra’nın birçok erkekle beraber olması bir nevi fahişelik gibi algılanmamalıdır çünkü “fahişe gerektiği gibi tanımlanacak olursa cinsel ilişkilerini kazanç amacına bağlayan kişi’den başka bir anlama gelmeyecektir.”[3] Her iki karakterin yaşam tarzı günümüzde kadın ve erkeği anlayabilmek ve her iki cinsin empati yapabilmesi açısından önemli karakterlerdir.Ayrıca Alexandra’nın rahat bir şekilde ilişkiler yaşaması elbetteki yalnızlığına da bağlıdır. “Sırasında ilişkiye girebilmek için, kadın olsun erkek olsun insanın yalnız olabilmeyi de bilmesi gerek.”[4]syf 83 Yalnızlık ona birçok avantaj sağlamaktadır ancak filmlerde bulunan bir klişe bu filmde de bulunmaktadır. Bir sahnede Alexandra genç bir erkekle beraber olduktan sonra onu evinden kovar ve elinde içkisiyle pencereden dışarıyı seyrederken karşı dairede romantik bir akşam yemeği için hazırlandığı üzerinde mumun yandığı ve içkilerin hazırlandığı masanın yanında bir erkeği görür. Erkek masayı hazırlamıştır ancak bir kadın göremeyiz zaten birkaç saniye sonra da erkek sandalyeye oturup ağlamaya başlar. Bu sahne Alexandrayı etkiler. Her ne kadar hayatında duygulara pek yer vermeyen yalnız ve güçlü bir kadın portresi çizse de filmlerin klişesi olarak sevgi, yakınlık, bağlılık Alexandra’yı etkilemiştir.           


Christophe’un karısının doğum yapması üzerine Christophe doğum iznine ayrılmalıdır ve Alexandra kendisine asistanlık yapacak birisine ihtiyaç duymaktadır. Elbetteki bu iletişim ve organizasyon becerileri yüksek bir erkek olacaktır. Bu iş için Damien uygun görülür ve bir asistan gibi giyinir çünkü her ne kadar iş için orada bulunsa da toplum normları gereği erkekliğini ortaya koymalı, kısa bir şort ve vücut hatlarını ortaya çıkaran kıyafetler giymelidir. Damien’in öteki dünyada yaşadığı tüm hatıralar belleğindedir zaten bu sebeple yaşadığı dünya ona garip gelmektedir. Elinden bir şey gelmez ve o dünyanın normlarına uygun olarak giyinip gider iş yerine. Karşılaştığı kişi Alexandra’dır. Kitabevindeki imza gününde Alexandra’dan hoşlanmıştır ve bu yüzden onun için çalışmak Damien’e garip geliyordur. Damien’in öteki erkeklere benzememesi ve alışık olmadığı dünyada öteki erkeklere göre daha cüretkar hareketleri, kadını yaslanacak bir duvar olarak görmemesi ise Alexandra’nın Damien ile ilgilenmesini sağlar. Damien’in karşılaştığı her durum kendisine farklı görünmektedir. Sokakta üstsüz koşan kadınlar, bale yapan erkekler, akşam mumları yakıp şarap içen erkekler. Içinde bulunduğu dünyadaki erkeklerden farklı olması ve farklı konulardan bahsetmesi, olayları farklı yorumlaması Alexandra’ya ilgi çekici gelir ve Damien ile daha fazla ilgilenir. Damien ise kendisini gizlemesi ve ortama uyum sağlaması gerektiğini bilmez. Hoşlandığı kadına kendi dünyasından bahsetmektedir. O dünyada kadınların yaptıkları tüm işleri erkeklerin yaptığını, kadınların etek giydiğini anlatır. Anlattıkları o sırada yazacak bir şeyi olmayan Alexandra’ya ilginç gelir ve yeni kitap projesi olarak Damien’i görür. Damien’in hoşuna gidecek şekilde davranmaya başlar ve onu o dünyanın gey barına götürür. Kadınların dekolte giyindiği ve dans ettikleri bu sahnede -sahne her ne kadar abartılı olsa da- Damien kendini evinde gibi hisseder. Bu yolla Alexandra Damien’in gönlünü çalmayı başarır.


 


Filmdeki Erkeklik Rolleri

Film içerisinde küçük sürprizlerden mutlu olan erkek portresi çizilir. Bu duruma en büyük örnek Christophe’dur. O dünyadaki belki de en kabullenmiş erkektir. Karısı kendisini aldatır ancak çocuklarının olması ve sosyal statü sebebiyle karısını terk etmez. Elbette ki günümüzde bu durumu yaşasa bile karısını sevdiği ve bu durumu atlatabileceklerini düşündüğü için karısından ayrılmayan erkekler bulunacaktır. Her ne kadar yıllar içerisinde erkeklerin edindikleri bilgiler ve alıştıkları yaşam tarzı bu duruma ters düşse de dünya değişim halindedir ve erkekte de değişmektedir. Connell ve Messerschmidt’in (2005:836) belirttiği gibi, “erkeklikler bireylerin vücutlarına ya da kişilik özelliklerine gömülü sabir öğeler değildir; toplumsal eylem içerisinde edinilmiş pratiklerin düzenlenmesidir.” Damien’in ailesi kasaplık mesleğiyle uğraşırlar. Bir kasap dükkanları vardır ve anne et kesimi işleriyle uğraşırken boynuna sardığı şalıyla baba kasada durup müşterilerle para alışverişi yapmaktadır. Baba sürekli Damien’e bir kadın bulmasını ve hayatına bir düzen vermesi gerektiğinden bahseder. Baba, anneden çekinmektedir ve annenin sert görüntüsü babada kimi zaman hayranlık uyandırırken kimi zamanda ondan çekinmesine yol açmaktadır. Damien’in annesi babasını gençken aldatmıştır ancak baba bunu tolere etmiştir. Aynı şekilde filmin sonlarına doğru Christophe’un da aldatıldığını öğrenmesi bu üçlüyü şarapların içildiği bir ev oturmasında bir araya getirir. Kadınların arada böyle küçük kaçamaklar yapabileceğini ve bu durumu göz ardı etmek gerektiğinin konuşulduğu gecede Damien, Alexandra’dan bahseder ve bu duruma babanın verdiği duygusal tepkiler bakımveren konumunda olan erkeğin tepkileridir.


Toplum İçinde Kadın ve Erkek Rollerinin Değişkenliği

Kadının ve erkeğin toplumda edindikleri rolleri ve statüleri değişim içindedir. Sabit roller bebekliğimizden hatta çocukluğumuzdan itibaren bizlere öğretilir. Bebekken kızlara pembe renk içerikli kıyafet ve oyuncakların alınması, erkeklere ise mavi renkli kıyafet ve oyuncakların alınması daha o yaşlarda bizi ayrıştımaya doğru götüren bir durumdur. Bebeklikten çocukluğa geçen dönemde kızlar daha çok ev işlerinde annelerine yardımcı olmaya eğitilirler, erkekler ise daha çok dışarıdadırlar. Evin dışında yapılacak sorumlulukları yerine getirirler. Bu durum bir zaman sonra aslında güvenli alan olarak düşünülen evin içinde kalan kızın dışarı özlemini tetikler. Erkek ise sınırlı alanı olan ve yapacak şeyleri sınırlı olan kadını zamanla küçümsemeye başlar. Söz sahibi olan erkek olmaya başlar. Yeni insanlarla tanışan ve hayata karışan erkek zamanla kadını küçümsemeye başlar. Bu konuda Freud’un ataerkil yaklaşmı kadının penis kıskançlığından geldiğini, penisi olan erkeğin daha girişken ve daha toplumun içine karışan cins olduğunu ancak penisi bulunmayan kadının ise daha edilgen yapısı olduğunu söylemesi hem kadın analistler hem de feminist ve profeminist analistler tarafından sürekli eleştirilmiştir. Profeministler ise feminizme destek veren erkekler için kullanılır. Bu konuda Kimmel “Profeminist erkekler, kadın mücadelesinde ilk olarak özellikle oy hakkı,doğum kontrolü, cinsellik gibi konularda kadınların yanında yer alarak onlara destek olmuşlardır(Kimmel, 1987).          


Freud’un penis konusunda söyledikleri cinsellikle alakalıdır ancak örtük manada sosyal olarak kadının daha geri planda kalması gerektiğini dile getirmiş olur. Kadının olaylara bakış açısı belki anaçlığından belki kadınlığın getirdiği hormonal düzenlemelerden dolayı daha ılımlı ve yumuşaktır ancak erkekler mücadelenin gereğinin sertlikten ileri geldiğini düşünebilirler ve bu kadın yaşayış yapısına ters düşebilmektedir. Bu konuda Anne Rupie “Yumuşaklık ve sevgi içermeyen hiç bir ölçü olamaz... Küçük kız penisi görür ve kendi organını araştırmaya başlar. Fakat penis kıskançlığının aynı zamanda sosyolojik anlamı vardır.”[5] Freud’un bahsettiği penis kıskançlığının sosyolojik olarak kadını geri plana ittiğini savunan bir görüş olduğundan bahseder. Freud’un kuramının ilerleyen safhalarında önceki görüşlerinden sapmaya başladığını ataerkil olan kuramını düzeltme yoluna gittiğini görürüz. Freud “Feminist bakış açısına sahip erkek ve kadın analistlerin benim burda söylediklerime karşı çıkması beklenir. Bu tür kavramların erkeklik kompleksinden kaynaklandığı ve erkekte doğuştan varolan kadınları küçümseme ve baskı altında tutma eğilimini kuramsal tabanda haklı çıkarabilmek için ortaya atıldığı düşüncesine karşı çıkmakta da güçlük çekmeyeceklerdir.”[6] Filmde ise aslında penisin varlığının hiçbir önemi yoktur. Kadın ve erkeğin dış görünüş olarak içinde bulunduğumuz dünyadan bir farklılığı yoktur. Kadın doğum yapmaktadır, vajinaya sahip olan kadındır, erkeğin penisi vardır. En temel düzeyde baktığımızda organların varlığı olarak hiçbir farklılık görülmez ancak sahip olunan özellikleri kullanma açısından içerisinde bulunduğumuz dünyadan ayrılır film. Penisin varlığı erkeği üstün yapmaz çünkü sosyal statü de üstünlük kadındadır. Bu durum cinsel ilişki biçimine de yansır. Cinsel ilişki yaşanırken baskın olan taraf kadındır.


Maskulinizm

Filmde göze çarpan bir diğer nokta ezilen erkeğin haklarıyla mücadele eden maskülinist gruplardır. Dünya düzeni insanlığın hangi cinsinin elinde olsa da ezilen tarafta olan cinsin bir şekilde isyan ettiğini görebilmekteyiz. Filmin başında Damien’in erkeğin yıl içerisinde kaç kez cinsel ilişkiye girdiğini ölçen bir telefon uygulaması geliştirmesi ve erkek iş arkadaşlarının takdirini topladığını ancak kadın iş arkadaşının bu uygulamayı saçma bulduğunu görüyoruz. Bu proje sayesinde Damien işinde ilerleme fırsatı kazanacaktır ancak kafasını direğe çarpıp uyandığı yeni dünyada bu uygulamayı saçma bulan iş arkadaşının patron olduğu kendi asıl patronunun ise şirkette düşük rütbeli bir çalışan olduğunu görür. Yeni patronuna karşı agresif tavırlar sergileyen Damien bu tavırlarından dolayı işinden atılır. Bu durumu Christophe ile paylaşır ve Christophe ona maskülinist derneklere başvurmayı önerir. Filmde ilk kez o zaman maskülinist dernek ile karşı karşıya geliriz. Maskülinistler erkeğin sosyal ve iş alanında ezilmişliği ile savaşırlar ve yapay göğüs takarak eylem yaparlar. Günümüzdeki feminist grupların bir benzerlerini de filmde görmekteyiz. Bu durum dünya düzeni kimin elinde olursa olsun eşitlik olmadığı takdirde bozulmaların olacağını göstermektedir.


Filmin Sonu

Filmin sonunda Alexandra ile Damien arasındaki yakınlaşma giderek artar. Beraber arabada giderken kiliseden çıkan bir çifti görürler ve evlenmeyi düşünürler iki tarafta evlenmek istediklerini söylerler ancak daha sonra Damien Alexandra’nın kendisini kandırdığını fark etmiş, Alexandra’nın zaten evli olduğunu öğrenmiştir. Bir bara gidip içerek bu durumu atlatmaya çalışır. Günümüzde de bir kadının yalnız başına bir bara gidip oturması ne derece zor ise filmde de aynısı olur ve birkaç kadın Damien ile konuşmaya çalışır. Onu taciz ederler. Bardaki kadının tanıdık bir kadındır ve Christope’un eşi Lolo’ya haber verir. Lolo, Christophe ve Alexandra Damien’i kurtarmak için bara giderler. Damien’i kurtarırlar ancak Alexandra ve Damien arasında bir tartışma başlar. Tartışma kavgaya dönüşür ve birbirlerine kafa atmaları sonucu bayılırlar. Alexandra tek başına uyanır ve gözünü açtığı dünyanın kendi dünyasından farklı olduğunu görür. Sokakta etek giyen kadınlar olduğunu ve güç gerektiren işleri erkeklerin yaptığını görür. Feminist bir grup kadının yaptığı eylemi şaşkınlıkla izlerken karşıdan seslenen Damien’i görür ve film biter.


Sonuç

Filmi erkek egemen dünyaya bir eleştiri yahut dünya düzeni kimin elinde olursa olsun bozuk bir düzen olur şeklinde okuyabiliriz. Film içerisinde erkeklerin birçok sıkıntı yaşadığını ve aslında o sorunları günümüzde kadınların yaşadığını görebiliyoruz. Günümüzde her kadın ve her erkek toplumun onlara öğrettiği şekilde yaşamıyor. Toplumun onlara öğrettikleri cinsiyet rollerinin gerekliliklerini uygulamayabiliyor çünkü aslında bizlere öğretilen roller aynı zamanda bizi zorunluluklarla başbaşa bırakan rollerdir. Simon de Beauvoir’ın meşhur “kadın doğulmaz, kadın olunur” sözü cinsiyetin toplumsal inşasını en güzel açıklayan örneklerden biridir.[7] Aynı sözü elbette ki erkekler için de söyleyebiliriz. Sonuçta insanlığı kadın ve erkek diye iki cinse ayırıp herkesin belirli rolleri olduğunu belirtmek yerine eşitliğin olduğu bir dünyanın en yaşanılası dünya olacağı düşünülmelidir.


 


 


 


 


KAYNAKÇA


Feminizm 19. Yüzyıl Klasiklerinden Seçmeler, çev., AFA Yayıncılık (İstanbul: AFA      Yayıncılık,          1987).


Freud, Sigmund, “Kadın Cinselliği,” op. cit. 230Kepekçi, Egemen, “(Hegemonik) Bir Erkek Eleştirisi ve Feminizm Birlikteliği    Mümkün                             mü?”Kadın Araştırmaları Dergisi, 2012.

Mitcel, J. Psikanaliz ve Feminizm. çev., Ayşe Kurtulmuş. İstanbul: Yaprak Yayınları: 1984.

Rupie, Anne, “ Kadın Psikanalistler Kadın Özgürlüğü İçin Ne Diyor?” New York             Times, Şubat, 1972.

Taş, Gün, “Feminizm Üzerine Genel Bir Değerlendirme: Kavramsal Analizi, Tarihsel      Süreçleri ve          Dönüşümleri”, Akademik Hassasiyetler, Mayıs, 2016.


 [1]Gün Taş, “Feminizm Üzerine Genel Bir Değerlendirme: Kavramsal Analizi, Tarihsel Süreçleri ve Dönüşümleri”, Akademik Hassasiyetler, Mayıs, 2016, 163.

[2]Feminizm 19. Yüzyıl Klasiklerinden Seçmeler, çev., AFA Yayıncılık (İstanbul: AFA Yayıncılık, 1987), 139.

[3]Feminizm 19. Yüzyıl Klasiklerinden Seçmeler, çev., AFA Yayıncılık (İstanbul: AFA Yayıncılık, 1987), 138-139.

[4]Feminizm 19. Yüzyıl Klasiklerinden Seçmeler, çev., AFA Yayıncılık (İstanbul: AFA Yayıncılık, 1987), 83.

[5]Anne Rupie, “ Kadın Psikanalistler Kadın Özgürlüğü İçin Ne Diyor?” New York Times, Şubat, 1972.

[6]Sigmund Freud “Kadın Cinselliği, op. cit. 230.

[7]Egemen Kepekçi, “(Hegemonik) Bir Erkek Eleştirisi ve Feminizm Birlikteliği Mümkün mü?”, Kadın Araştırmaları Dergisi, 2012, 71.




Yayınlanma: 24.11.2021 12:47

Son Güncelleme: 24.11.2021 12:47

Kaygı (Anksiyete) Bozuklukları
Varoluşsal Anlam Arayışı
Online TerapiOnline Ter...
süre 50 dk
ücret 450
Yüz Yüze TerapiY. Yüze Ter..
süre 50 dk
ücret 450
Yapay zeka ile, kişiselleştirilmiş destek:
Menta AI
Yapay zeka ile,
kişiselleştirilmiş destek: Menta AI

Şimdi indir, konuşmaya başla

App Store'dan İndirGoogle Play'den İndir
Bunları da sevebilirsiniz...

Aşk Acısı: Birini Kaybetmekten Çok, Kendini Kaybetmenin Yasını Tutmaktır

Aşk acısı çoğu zaman hafife alınır. “Geçer”, “zamanla unutursun”, “yenisini bulursun” gibi cümlelerle küçültülür. Oysa aşk acısı, insanın yaşadığı en derin psikolojik sarsıntılardan biridir. Çünkü bu acı sadece bir insanın yokluğuyla ilgili değildir. Aynı zamanda o insanla kurulan hayallerin, kimliğin ve geleceğe dair senaryoların da yıkılmasıdır. Aşk acısı, bir ayrılıktan çok daha fazlasıdır; bir anlam kaybıdır.İnsan birini sevdiğinde sadece onu sevmez. Onunla birlikte kendinin başka bir versiyonunu da sever. Daha umutlu, daha canlı, daha cesur bir hâl… Ayrılık olduğunda kaybolan sadece kişi değildir; o versiyon da gider. Bu yüzden aşk acısı çoğu zaman “onu özlüyorum”dan çok “eskisi gibi değilim” cümlesiyle anlatılır. İnsan, kendine yabancılaşır.Aşk acısının bu kadar yakıcı olmasının nedenlerinden biri de ani boşluktur. Hayatın içinde büyük bir yer kaplayan biri bir anda yok olur. Mesaj atılan saatler, paylaşılan anlar, rutinler kesilir. Zihin bu boşluğu doldurmak ister ama dolduramaz. Bu yüzden kişi sık sık geçmişe döner. Mesajlar okunur, fotoğraflar incelenir, anılar tekrar tekrar oynatılır. Bu bir zayıflık değil; zihnin kaybı anlamlandırma çabasıdır.Aşk acısı yaşayan insan genellikle iki uç arasında gider gelir. Bir yanda inkâr vardır: “Aslında o da beni seviyordu”, “bir gün geri dönebilir”, “şartlar farklı olsaydı…” Diğer yanda sert bir gerçeklik: “Bitti”, “istemedi”, “seçilmedim”. Bu gidip gelmeler yorucudur ama doğaldır. Zihin, gerçeği bir anda kabul edemez. Yas süreci böyle çalışır.Aşk acısında en yıkıcı duygu çoğu zaman özlem değil, reddedilmişliktir. İnsan, sevilmediğini değil; seçilmediğini düşünür. Bu düşünce özgüveni zedeler. Kişi kendini sorgulamaya başlar: “Yeterince iyi miydim?”, “Daha farklı olsaydım kalır mıydı?”, “Neyi yanlış yaptım?” Bu soruların çoğu adil değildir. Çünkü bir ilişkinin bitmesi, tek bir kişinin eksikliğiyle açıklanamaz. Ama acı çeken zihin, suçlayacak bir yer arar ve en kolay hedef çoğu zaman kendisidir.Aşk acısı beden üzerinde de etkilidir. Uyku bozulur, iştah değişir, halsizlik artar. Kalp çarpıntısı, göğüs sıkışması, mide sorunları görülebilir. Bu belirtiler “abartı” değildir. Beyin, ayrılığı gerçek bir tehdit gibi algılar. Bağ kurulan kişi gittiğinde, sinir sistemi alarma geçer. Bu yüzden aşk acısı sadece duygusal değil, fizyolojik bir süreçtir.Toplumda sıkça yapılan bir hata, aşk acısını “güçsüzlük” olarak etiketlemektir. Oysa derin acı, derin bağ kurabilen insanların yaşadığı bir deneyimdir. Hiç acı çekmeyenler genellikle hiç risk almayanlardır. Aşk acısı, insanın sevebilme kapasitesinin bir yan ürünüdür. Bu acıdan utanmak değil, onu anlamak gerekir.Aşk acısında yapılan en yaygın hatalardan biri, duyguları bastırmaya çalışmaktır. “Güçlü olmalıyım”, “bunu atlatmalıyım”, “düşünmemeliyim” gibi cümleler, iyileşmeyi hızlandırmaz; aksine geciktirir. Bastırılan duygu kaybolmaz, şekil değiştirir. Daha sonra öfke, kaygı ya da değersizlik olarak geri döner. Acı yaşanmak ister. Kaçıldıkça büyür.Bir diğer tuzak ise idealize etmektir. Ayrılıktan sonra kişi, karşı tarafı olduğundan daha kusursuz hatırlamaya başlar. Kötü anlar silinir, iyi anlar parlatılır. “Aslında çok mutluyduk” algısı oluşur. Bu durum gerçeği çarpıtır. Her ilişki hem iyi hem zor anlar barındırır. Sadece iyiyi hatırlamak, ayrılığı daha katlanılmaz hâle getirir.Aşk acısı yaşayan kişiler çoğu zaman kendilerini yalnız hisseder. Anlaşılamadıklarını düşünürler. “Kimse benim hissettiğim gibi hissetmedi” algısı yaygındır. Bu da doğaldır; çünkü herkes acıyı farklı yaşar. Ancak bu yalnızlık hissi, insanı daha da içine kapatabilir. Oysa bu süreçte paylaşım iyileştiricidir. Anlatmak, acıyı küçültmez ama taşınabilir hâle getirir.Aşk acısında “neden” sorusu zihni en çok meşgul eden sorudur. İnsan sürekli bir açıklama arar. Mantıklı bir sebep bulursa rahatlayacağını düşünür. Ama çoğu ayrılık net bir “neden”le açıklanamaz. İnsanlar bazen hisseder, bazen hissetmez. Bu belirsizlik, kabul etmeyi zorlaştırır. Ancak kabul, her şeyi anlamak değildir; her şeyi anlamadan da ilerleyebilmektir.İyileşme süreci doğrusal değildir. Bir gün iyi hissedersin, ertesi gün en başa dönmüş gibi olursun. Bu iniş çıkışlar “iyileşemiyorum” anlamına gelmez. İyileşme, acının giderek daha seyrek gelmesiyle ölçülür. İlk başta her an vardır; sonra anlar olur; sonra hatırlamalar… Zamanla acının tonu değişir.Aşk acısının dönüştürücü bir tarafı da vardır. İnsan bu süreçte kendisiyle yüzleşir. Neye tutunduğunu, neyi tolere ettiğini, nerede kendinden vazgeçtiğini fark eder. Bu farkındalık kolay gelmez ama değerlidir. Çünkü her ayrılık, kişiye sınırlarını yeniden çizme fırsatı verir.Ancak burada önemli bir ayrım vardır: Acıdan ders çıkarmak ile kendini suçlamak aynı şey değildir. “Ben böyleyim, o yüzden gitti” düşüncesi, öğrenme değil; kendine şiddettir. Sağlıklı olan, “Bu ilişkide ben ne yaşadım, ne istemiyorum, neye dikkat edeceğim?” sorularını sorabilmektir.Aşk acısı yaşayan birçok insan, hemen yeni bir ilişkiye atlamayı çözüm olarak görür. Bu bazen işe yarar gibi görünür ama çoğu zaman sadece dikkati dağıtır. Gerçek iyileşme, boşlukla bir süre kalabilmeyi gerektirir. Bu boşluk korkutucudur ama öğreticidir. İnsan, kendi sesiyle baş başa kalır.Bu süreçte kendine şefkat göstermek çok önemlidir. Kendini toparlamaya zorlamak, “artık yeter” demek iyileştirmez. Bazı günler sadece ağlamak gerekir. Bazı günler hiçbir şey yapmak istememek normaldir. Aşk acısı yaşayan biri tembel değildir; yas tutuyordur.Zamanla, acının içinden başka bir şey filizlenir: güç değil belki ama dayanıklılık. İnsan, acıya rağmen ayakta kalabildiğini görür. Bu deneyim, gelecekteki ilişkilerde daha bilinçli seçimler yapmasını sağlar. Aşk acısı, kişiyi sertleştirmek zorunda değildir; derinleştirebilir.Sonuç olarak aşk acısı, insanın başına gelen bir felaket değil; insan olmanın bedellerinden biridir. Sevmek risklidir. Kaybetme ihtimali her zaman vardır. Ama acı çekmemek uğruna sevmemek, insanı korumaz; yoksullaştırır.Ve en net gerçek şudur:Aşk acısı seni tanımlamaz. Şu an hissettiğin şey, kim olduğun değil; başına gelen bir durumdur. Şu an bunu göremiyor olabilirsin ama bu acı değişir. Unutmak zorunda değilsin. Hatırladığında artık canının yanmaması yeterlidir. Ve bu, düşündüğünden daha mümkün bir ihtimaldir.

İlişkiler: Sevmek Yetmez, Dayanabilmek Gerekir

İlişkiler çoğu insanın hayatında en çok anlam yüklediği alanlardan biridir. Sevilmek, seçilmek, biri için özel olmak fikri güçlüdür. Ancak tam da bu yüzden ilişkiler, en çok hayal kırıklığı yaratan deneyimlere de sahne olur. Çünkü insanlar ilişkilerden çoğu zaman gerçekçi olmayan beklentilerle beslenir. Sevginin her şeyi çözeceğine, doğru kişiyle hiçbir şeyin zor olmayacağına inanılır. Oysa gerçek hayatta ilişkiler, sevgiyle başlar ama dayanıklılıkla sürer.Bir ilişkiye girerken insanlar genellikle kendilerinin en iyi hâlini gösterir. Daha anlayışlı, daha sabırlı, daha ilgili olunur. Bu bir kandırma değildir; herkes sevilmek ister. Ancak zamanla maskeler düşer. Yorgunluklar, tetiklenmeler, geçmiş yaralar ortaya çıkar. İşte ilişki tam da burada başlar. Çünkü gerçek bağ, kusurlar görünür hâle geldiğinde kurulur. Bu noktada birçok ilişki dağılır. Çünkü insanlar sevilmek ister ama zor biriyle sevilmeyi istemez.İlişkilerde en yaygın sorunlardan biri, partnerin bir ihtiyaç giderme aracı hâline getirilmesidir. İnsanlar yalnızlıklarını, değersizlik duygularını, geçmişte alamadıkları sevgiyi ilişkilerle telafi etmeye çalışır. Partnerden beklenti büyüdükçe ilişki ağırlaşır. Bir kişinin başka bir kişinin hayatındaki tüm boşlukları doldurması mümkün değildir. Bu beklenti, ilişkiyi bir paylaşım alanı olmaktan çıkarıp bir yük hâline getirir.Sağlıklı ilişkilerde iki kişi birbirini tamamlamaz; yan yana durur. Tamamlanmak fikri romantik görünür ama tehlikelidir. Çünkü tamamlanmak, eksik hissetmeye dayanır. Eksik hisseden biri, ilişkide sınır koyamaz. Gitmesi gereken yerde kalır, susması gereken yerde patlar, kalması gereken yerde kaçar. Bu yüzden ilişkide yaşanan birçok sorun, karşı tarafla değil, kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyle ilgilidir.İletişim, ilişkilerin en çok konuşulan ama en az uygulanan unsurudur. Herkes iletişimden bahseder ama çoğu insan gerçekten konuşmaz. Ya suçlar ya susar ya da ima eder. “Ben söylemeden anlamalıydı” beklentisi, ilişkilerin en yaygın hayal kırıklığı nedenlerinden biridir. İnsanlar zihin okuyamaz. Söylenmeyen ihtiyaçlar karşılanmadığında öfke oluşur. Bu öfke zamanla mesafeye dönüşür.Bir ilişkide sorun yaşamak normaldir; sorunları konuşamamak ise yıkıcıdır. Çatışma, ilişkinin bittiğini değil; iki farklı dünyanın temas ettiğini gösterir. Ancak çatışmalar sağlıklı şekilde ele alınmadığında, taraflar savunmaya geçer. Haklı olma çabası, anlaşılma ihtiyacının önüne geçer. Bu noktada ilişki bir güç savaşına dönüşür. Kim daha çok haklıysa, kim daha az hatalıysa… Oysa ilişkiler mahkeme değildir.İlişkilerde sınırlar çoğu zaman yanlış anlaşılır. Sınır koymak soğukluk ya da sevgisizlik olarak görülür. Oysa sınırlar, ilişkinin güvenli alanını belirler. Sınırı olmayan ilişkilerde belirsizlik artar. İnsan nerede duracağını bilemez. Sürekli idare eden taraf zamanla tükenir. Sürekli alan açılan taraf ise bu alanı fark etmez. Sağlıklı ilişkilerde sınırlar ayrılık sebebi değil, devam sebebidir.Güven ise ilişkilerin en kırılgan ama en temel yapı taşıdır. Güven, bir kez sarsıldığında eski hâline dönmez; yeniden inşa edilir. Bu süreç zaman, tutarlılık ve emek ister. Güveni zedeleyen sadece aldatma değildir. Tutarsız davranışlar, küçük yalanlar, verilen sözlerin tutulmaması da güveni yavaş yavaş aşındırır. Güven kaybı yaşayan ilişkilerde insanlar ya kontrolcü olur ya da tamamen geri çekilir.Birçok ilişki, bitmesi gerektiği hâlde bitmez. Bunun nedeni çoğu zaman sevgi değil; alışkanlık, korku ya da yalnız kalma endişesidir. İnsanlar “bunca şey yaşadık” diyerek kendilerini ikna eder. Oysa geçirilen zaman, ilişkinin sağlıklı olduğu anlamına gelmez. Bir ilişkide kalmanın tek gerekçesi geçmişse, orada gelecek yoktur. Kalmak da gitmek de cesaret ister; ama yanlış yerde kalmak insanı daha çok yıpratır.İlişkilerde sık yapılan hatalardan biri de değişimi tek taraflı beklemektir. “O değişirse her şey düzelir” düşüncesi, kişiyi pasif bir bekleyişe sokar. Oysa bir ilişkide değişmeyen tek şey, değişimin kaçınılmaz olduğudur. İnsanlar değişir; ama kimse zorla değişmez. Karşı tarafın değişmesini beklemek yerine, kişinin kendine şunu sorması gerekir: “Ben bu hâliyle kalmaya razı mıyım?”İlişkilerde sevgi kadar saygı da belirleyicidir. Sevgi bazen azalabilir, dalgalanabilir. Ama saygı kaybolduğunda ilişki zedelenir. Küçümseme, alay, değersizleştirme gibi davranışlar çoğu zaman “sinirle söylendi” diye geçiştirilir. Oysa bu davranışlar, ilişkinin temelini sarsar. Sevgi onarılabilir ama saygı kaybı kalıcı izler bırakır.Bir ilişkinin sağlıklı olup olmadığını anlamanın en net yolu şudur: İlişki seni büyütüyor mu, yoksa küçültüyor mu? Kendin olmana alan açıyor mu, yoksa sürekli kendini açıklamak zorunda mı kalıyorsun? İlişkide yaşanan sorunlar çözülebilir olabilir; ama sürekli kendinden vazgeçmek zorunda kalıyorsan, orada bir dengesizlik vardır.İlişkilerde duygusal sorumluluk da sıkça karıştırılır. Birini sevmek, onun tüm duygularından sorumlu olmak değildir. Her mutsuzlukta kendini suçlamak, her öfkede geri çekilmek sağlıklı değildir. Herkes kendi duygusundan sorumludur. Partner destek olabilir ama kurtarıcı değildir. Bu ayrım yapılmadığında ilişkiler boğucu hâle gelir.Sonuç olarak ilişkiler, romantik anlatıların sunduğu kadar kolay değildir. Sevgi tek başına yetmez. İlişki; emek, dürüstlük, sınır, sorumluluk ve farkındalık ister. Her ilişki sürmek zorunda değildir. Bazı ilişkiler ders olur, bazıları yaradır, bazıları iyileştirir. Önemli olan, hangi ilişkide neden kaldığını ya da neden gittiğini bilmektir.Ve en net gerçek şudur:İyi bir ilişki hayatını kurtarmaz ama seni yalnız bırakmaz.Kötü bir ilişki ise yalnız olmadığın hâlde kendini yapayalnız hissettirir.Bunu fark ettiğin an, ilişkin değil; kendinle olan bağın güçlenmeye başlar.İlişkiler bir başarı göstergesi değil, bir farkındalık alanıdır. Kiminle olduğundan çok, kim olarak kaldığın önemlidir. Kendini kaybettiğin bir “biz”, gerçek bir birliktelik değildir. İlişki, seni yok eden değil; seni sen yapan yerde anlam kazanır.Kendin olmaktan vazgeçtiğin hiçbir ilişki, sevgi adı altında sürdürülemez. Gerçek bağ, özgürlükle birlikte var olur.

Depresyon: Geçmeyen Bir Üzüntü Değil, Sessiz Bir Çöküştür

Depresyon çoğu zaman yanlış anlaşılır. “Herkes üzülür”, “biraz daha güçlü ol”, “zamanla geçer” gibi cümlelerle basitleştirilir. Oysa depresyon, sıradan bir mutsuzluk hali değildir. Geçici bir moral bozukluğu ya da kötü bir günle karıştırıldığında, yaşanan gerçeklik görünmez hâle gelir. Depresyon, insanın yalnızca duygularını değil; düşüncelerini, bedenini, ilişkilerini ve hayata tutunma biçimini etkileyen derin bir çökkünlüktür.Depresyondaki kişi çoğu zaman ne yaşadığını tam olarak anlatamaz. Çünkü ortada somut bir sebep olmayabilir. Dışarıdan bakıldığında “her şey yolunda” gibi görünen bir hayatın içinde bile depresyon gelişebilir. Bu da kişide yoğun bir suçluluk yaratır. “Bu kadar şeye rağmen neden iyi hissetmiyorum?” sorusu, depresyonun en sessiz ama en yıkıcı sorularından biridir.Depresyonun en belirgin özelliği, hayattan alınan zevkin azalmasıdır. Eskiden keyif veren şeyler anlamsızlaşır. İnsan istemediği için değil, hissedemediği için uzaklaşır. Bu durum çoğu zaman tembellik ya da isteksizlik olarak etiketlenir. Oysa depresyondaki kişi çaba göstermiyor değildir; çaba gösterecek enerjiyi bulamıyordur. Günlük işler bile ağır bir yük hâline gelir. Duş almak, yemek yapmak, mesajlara cevap vermek bile zihinsel bir mücadeleye dönüşebilir.Depresyon sadece zihinde yaşanmaz; beden de bu sürece dahil olur. Sürekli yorgunluk, uyku sorunları, iştah değişiklikleri, bedensel ağrılar sık görülür. Kişi dinlense bile dinlenmiş hissetmez. Sabah uyanmak zor gelir, gün başlamak istemez. Gece ise zihin susmaz. Bu fiziksel belirtiler çoğu zaman göz ardı edilir ya da başka nedenlere bağlanır. Ancak depresyon, bedenle zihin arasındaki sınırı bulanıklaştıran bir durumdur.Düşünce düzeyinde ise depresyon kendini acımasız bir iç sesle gösterir. Bu ses sürekli eleştirir, küçümser, umutsuzluk aşılar. “Zaten başaramazsın”, “kimse seni gerçekten sevmiyor”, “hep böyle olacak” gibi düşünceler, kişinin gerçeği algılama biçimini bozar. Depresyon, geleceği karanlık; geçmişi ise pişmanlıklarla dolu gösterir. Şu an ise boş ve anlamsızdır. Bu çarpıtılmış algı, kişinin yardım istemesini de zorlaştırır.Depresyonun en tehlikeli yanlarından biri, kişiyi yalnızlaştırmasıdır. İnsan, çevresindekilere yük olduğunu düşünmeye başlar. Anlaşılamayacağını varsayar ve geri çekilir. Bu geri çekilme, kısa vadede rahatlatıcı gibi görünse de uzun vadede depresyonu besler. Çünkü sosyal bağlar zayıfladıkça, kişi kendi zihninin içinde daha fazla yalnız kalır. Bu da karamsar düşüncelerin güçlenmesine neden olur.Toplumda depresyonla ilgili yaygın bir başka yanlış inanış, güçlü insanların depresyona girmeyeceğidir. Oysa depresyon, güçsüzlük değil; uzun süre güçlü kalmaya çalışmanın bedeli olabilir. Sürekli idare eden, duygularını bastıran, herkese yetmeye çalışan insanlar bir noktada tükenir. Depresyon çoğu zaman “artık dayanamıyorum” diyen bir sinyaldir. Ama bu sinyal, çoğu zaman görmezden gelinir.Depresyonun nedenleri tek bir faktöre indirgenemez. Genetik yatkınlık, çocukluk deneyimleri, travmalar, kayıplar, kronik stres, yalnızlık ve yaşam olayları bir araya gelerek bu tabloyu oluşturabilir. Bu yüzden depresyonu “neden böyle hissediyorsun?” sorusuyla çözmek mümkün değildir. Çoğu zaman kişi de nedenini tam olarak bilemez. Bilinmeyen bir acıyı açıklamak zorunda bırakılmak, kişiyi daha da içine kapatır.Depresyonla baş etmede en zor adım, durumu kabul etmektir. İnsanlar genellikle önce inkâr eder. “Geçecek”, “abartıyorum”, “başkaları daha kötü durumda” gibi düşüncelerle kendilerini ikna etmeye çalışırlar. Ancak bu inkâr süreci, yardım almayı geciktirir. Depresyon kendi kendine geçebilen bir durum değildir; zamanla derinleşme eğilimindedir. Bu nedenle erken fark edilmesi önemlidir.Yardım almak ise hâlâ birçok kişi için zor bir konudur. Destek istemek, zayıflık gibi algılanır. Oysa depresyonla tek başına mücadele etmeye çalışmak, kırık bir bacakla koşmaya benzer. İnsan dayanabilir ama iyileşemez. Psikolojik destek, kişinin yaşadıklarını anlamlandırmasına, düşünce kalıplarını fark etmesine ve kendine karşı daha şefkatli olmasına alan açar. Bu bir “çözüm” değil, bir iyileşme sürecidir.Depresyondan çıkış doğrusal değildir. İyi günler olur, ardından tekrar düşüşler yaşanabilir. Bu iniş çıkışlar çoğu zaman kişiyi umutsuzluğa sürükler. “Yine başa döndüm” düşüncesi yaygındır. Oysa iyileşme, tamamen iyi olmak değil; kötü hissettiğinde bununla baş edebilmeyi öğrenmektir. Depresyonun etkisi zamanla azalır ama sabır gerektirir.Bu süreçte kişinin kendisiyle kurduğu dil çok önemlidir. Kendini sürekli zorlamak, yargılamak ya da başkalarıyla kıyaslamak iyileşmeyi geciktirir. Depresyondaki insanın ihtiyacı disiplin değil, anlayıştır. Küçük adımlar büyük adımlardan daha değerlidir. Bazen yataktan kalkmak bile bir başarıdır. Bunu küçümsemek yerine fark etmek gerekir.Sonuç olarak depresyon, insanın hayatla bağının zayıfladığı bir dönemdir ama bu bağ tamamen kopmuş değildir. Umut, depresyonda kaybolmaz; sadece görünmez olur. Doğru destekle, zamanla ve emekle bu görünmezlik azalır. Depresyon bir karakter kusuru değildir, utanılacak bir durum hiç değildir. Yardım istemek, vazgeçmek değil; kendini ciddiye almaktır.Ve en önemli gerçek şudur:Depresyon seni tanımlamaz. Şu an yaşadığın hâl, senin tamamın değildir. Geçici olabileceğini göremiyor olman, gerçekten geçmeyeceği anlamına gelmez. İyileşme mümkündür ve çoğu zaman, insanın sandığından daha yakındadır.Depresyonla yaşayan birçok insanın en büyük korkusu şudur: “Ya bu hâlim kalıcıysa?” Bu düşünce depresyonun kendisinden gelir; çünkü depresyon, insanın geleceği sağlıklı bir şekilde hayal etme kapasitesini geçici olarak bozar. Kişi şu anki acıyı sonsuzmuş gibi algılar. Oysa depresyon, insana yalan söyleyen bir zihin hâlidir. Gerçekleri çarpıtır, ihtimalleri daraltır ve umudu mantıksız bir beklenti gibi gösterir. Bu yüzden depresyondaki birine “pozitif düşün” demek işe yaramaz; hatta zararlıdır. İhtiyaç olan şey, hislerin geçerli olduğunu kabul etmek ama bu hislerin mutlak gerçek olmadığını yavaş yavaş fark edebilmektir.Depresyonla baş etmenin önemli bir parçası da sabit bir “iyi olma” hedefinden vazgeçmektir. Her gün mutlu olmak zorunda değilsin. Her gün güçlü hissetmek zorunda değilsin. Bazı günler sadece hayatta kalmak yeterlidir. Kendine bu izni vermek, iyileşmenin önünü açar. Çünkü depresyon en çok, kişinin kendine karşı acımasız olduğu yerde kök salar.Zamanla, doğru destekle ve uygun adımlarla depresyonun sesi kısılabilir. Tamamen susması şart değildir; önemli olan onun seni yönetmesine izin vermemektir. Hayat, depresyonla birlikte de yeniden kurulabilir. Bu kolay olmaz, hızlı olmaz ama mümkündür. Ve bu ihtimal, şu an hissedemesin bile, gerçektir.