Alışveriş Bağımlılığı Nedir? Nedenleri ve Başa Çıkma Yolları

Alışveriş Bağımlılığı Nedir?

Alışveriş bağımlılığı, iyi hissetmenin ve kaygı ve depresyon gibi olumsuz duygulardan kaçınmanın bir yolu olarak kompulsif satın almayı içeren davranışsal bir bağımlılıktır. Diğer davranışsal bağımlılıklar gibi alışveriş bağımlılığı da hayatınızın diğer alanlarında sorunlara yol açan bir meşguliyet haline gelebilir.

Oniomania (kompulsif alışveriş veya daha yaygın olarak alışveriş bağımlılığı olarak adlandırılan şey) belki de sosyal olarak en kabul edilebilir bağımlılıktır. Bir düşünün etrafımız, satın almanın bizi mutlu edeceğini söyleyen reklamlarla çevrili.

Ekonomiyi güçlendirmenin bir yolu olarak politikacılar tarafından harcama yapmaya teşvik ediliyoruz. Ve bazılarımız için, herkesin sahip olduğu şeyleri istemenin cazibesi vardır. Tüketimcilik, kendi niyetimiz olsun ya da olmasın (ya da bazı kombinasyonlar), sosyal değerin bir ölçüsü haline geldi.

Son zamanlarda yaygın tüketim eğilimi artmış olsa da alışveriş bağımlılığı yeni bir hastalık değil. On dokuzuncu yüzyılın başlarında tanındı ve yirminci yüzyılın başlarında psikiyatrik bir bozukluk olarak gösterildi. 

Alışveriş Bağımlılığının Belirtileri

Bir kişinin alışveriş bağımlılığına sahip olabileceğini gösteren işaretler şunlardır:

• Her zaman satın almayı planladıkları şeyleri düşünmek 

• Kompulsif alışverişlerini durduramamak

• Bir şey satın aldıktan sonra büyük bir coşku yaşamak

• Satın aldıkları şeyler hakkında pişmanlık veya suçluluk hissetmek

• Mali sorunlar veya borçları ödeyememe

• Aldıkları şeyler hakkında yalan söylemek veya satın aldıklarını saklamak

• Mevcut kartların bakiyesini ödemeden yeni kredi kartı açma

• İhtiyaç duymadıkları şeyleri satın almak

• Stresli veya üzgün olduklarında alışveriş yapmak

Alışveriş bağımlılığıyla mücadele eden kişiler genellikle alışverişe karşılayabileceklerinden daha fazla zaman ve para harcıyor ve çoğu, aşırı harcamalar nedeniyle mali sorunlarla karşılaşıyor.

Alışveriş bağımlılığı, dürtüsel ve kompulsif harcamaları içerebilir ve geçici bir yükselişe neden olabilir. Alışveriş bağımlısı kişiler genellikle eve geldiklerinde kendilerini boş ve yaptıkları alışverişlerden tatminsiz hissederler. 

Kompulsif bir alışveriş çılgınlığı sırasında satın alınan ürünler genellikle kullanılmadan istiflenir ve kompulsif alışveriş yapan kişiler bir sonraki harcama çılgınlığını planlamaya başlar. Çoğu tek başına alışveriş yapar, ancak bazıları bundan hoşlanan başkalarıyla birlikte alışveriş yapar. Genellikle bu tür alışveriş heyecanını paylaşmayan kişilerle alışveriş yapmak utanç duymalarına neden olur.

Alışveriş Bağımlılığının Nedenleri

Alışveriş bağımlılığının kesin nedenleri tam olarak belli olmasa da çeşitli faktörler rol oynayabilir:

• Diğer Ruh Sağlığı Koşulları

Genellikle ergenlik çağının sonlarında ve yetişkinliğin başlarında başlayan alışveriş bağımlılığı, sıklıkla duygudurum ve kaygı bozuklukları, madde kullanım bozuklukları , yeme bozuklukları, diğer dürtü kontrol bozuklukları ve kişilik bozuklukları gibi diğer bozukluklarla birlikte ortaya çıkar.

• Kişilik Özellikleri

Alışveriş yapma arzusunu kontrol etmedeki bu zorluk, alışverişkoliklerin paylaştığı ve onları diğer birçok insandan ayıran bir kişilik yapısından kaynaklanmaktadır. Çoğunlukla öz saygıları düşüktür, kolayca etkilenirler ve çoğu zaman yalnız ve izole olmalarına rağmen genellikle iyi kalpli, sempatik ve başkalarına karşı kibardırlar. Alışveriş onlara başkalarıyla iletişim kurmanın bir yolunu sunar.

Bazı insanlar özgüvenlerini artırmak için alışveriş bağımlılığı geliştirirler , ancak bu bu konuda pek etkili değildir.

• Materyalizm

Alışveriş bağımlılığı olan kişiler, diğer alışveriş yapanlara göre daha materyalist olma eğilimindedirler ve maddi nesneler aracılığıyla statü arayarak ve başkalarından onay arayarak kendilerini desteklemeye çalışırlar. Fantezilerle diğer insanlara göre daha fazla meşgul olurlar ve diğer bağımlı kişilerde olduğu gibi dürtülerine direnmekte zorluk çekerler.

• Reklamlara Maruz Kalma

Alışveriş bağımlılığı olan kişiler, her gün etrafımızı saran pazarlama ve reklam mesajlarına karşı daha duyarlı olabilirler. Reklamcılık genel olarak satın almanın olumlu sonuçlarını abartmak ve satın almanın hayatın sorunlarından kaçışa yol açacağını öne sürmek için tasarlanırken, bazı pazarlama hileleri anlık satın almayı tetiklemek ve özellikle alışveriş bağımlılığı olan kişilerin dürtüsel doğasını hedef almak için tasarlanmıştır.

• Perakende tedavisi

Diğer bağımlılıklarda olduğu gibi alışveriş bağımlılığı da genellikle hayatın duygusal acıları ve zorluklarıyla başa çıkmanın bir yoludur. Ne yazık ki, alışveriş yapan kişi için işleri iyileştirmek yerine daha da kötüleştirme eğilimindedir.

Alışveriş yaparak keyif alan ve olumsuz duygulardan kaçan kişiler buna bazen “perakende terapisi” adını veriyor. Bu ifade, danışmanlık veya terapiye katılmakla alacağınız faydanın aynısını kendinize bir şey satın almaktan da elde edebileceğinizi ima eder. Bu yanlış ve yararsız bir fikirdir. 

Yeni bir satın almanın bir sorunu çözebileceği durumlar olmasına rağmen, bu genellikle perakende satış terapisi olarak düşünülmez. Genellikle insanların perakende satış terapisine katılırken satın aldıkları şeyler gereksizdir ve buna karşılık gelen maliyet, diğer yaşam sorunlarını çözmek için gereken kaynakları azaltabilir.

Normal Alışveriş ve Alışveriş Bağımlılığı

Peki normal alışveriş, ara sıra yapılan savurganlık ve alışveriş bağımlılığı arasındaki fark nedir? Tüm bağımlılıklarda olduğu gibi alışveriş bağımlılığını da diğer alışveriş türlerinden ayıran şey, davranışın kişinin stresle başa çıkmanın temel yolu haline gelmesidir. İnsanlar, hayatlarının diğer alanlarına zarar verse bile aşırı alışveriş yapmaya devam edecekler.o

-Normal Alışveriş

Satın alınan öğelere ihtiyaç duyulur ve kullanılır

Zorlama hissi yok

Maddi sıkıntı yaratmaz

Ara sıra savurganlık

-Alışveriş Bağımlılığı

Satın alınan öğelere genellikle ihtiyaç duyulmaz veya kullanılmaz 

Kompulsif alışveriş davranışı

Birey için maddi sorunlar yaratır

Sürekli aşırı alım

Diğer bağımlılıklarda olduğu gibi para sorunları gelişebilir ve ilişkiler zarar görebilir, ancak alışveriş bağımlılığı olan kişiler (bazen “alışverişkolik” olarak da adlandırılırlar) harcamalarını durduramadıklarını, hatta kontrol edemediklerini hissederler.

Çevrimiçi alışveriş bağımlılığı bir tür internet bağımlılığıdır ve herhangi bir yüz yüze temas gerektirmediği için sosyal kaygısı olan kişiler bu türe karşı özellikle savunmasızdır. Diğer siber bağımlılıklar gibi, anonimlik hissi veriyor.

Kompulsif ve Dürtüsel Alışveriş

Dürtüsel satın alma, bir mağazada gördüğünüz bir şeye anında sahip olma isteğine tepki olarak, bir anda gerçekleşen plansız bir satın almadır.

Anlık satın alma, genellikle olumsuz duygulardan kaçmanın bir yolu olarak daha önceden planlanmış olan kompulsif satın almadan biraz farklıdır. Ancak yine de alışveriş bağımlılığı olan kişiler her iki bağımlılık yaratan satın alma türüne de katılabilir.

Alışveriş Bağımlılığı Gerçek Bir Bağımlılık mıdır?

Uzun geçmişine rağmen alışveriş bağımlılığı tartışmalı bir konu olup, uzmanlar ve kamuoyu alışveriş bağımlılığının gerçek bir bağımlılık olup olmadığı konusunda fikir ayrılığına düşmektedir. 

Diğer davranışsal bağımlılıklar gibi bazı uzmanlar da aşırı harcamanın bir bağımlılık olduğu fikrine karşı çıkıyor. Birçoğu, bir aktivitenin gerçek bir bağımlılık olabilmesi için fiziksel tolerans ve yoksunluk gibi semptomlar üreten psikoaktif bir maddenin olması gerektiğine inanıyor. 

Kompulsif alışverişin obsesif-kompulsif bozukluk (OKB) , dürtü kontrol bozukluğu ( kleptomani veya kompülsif hırsızlık gibi), duygudurum bozukluğu (depresyon gibi) veya davranışsal bağımlılık ( kumar bozukluğu gibi ) olarak kabul edilip edilmeyeceği konusunda da profesyoneller arasında bazı anlaşmazlıklar vardır.

Alışveriş bağımlılığı Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı’nda (DSM-5-TR) ayrı bir durum olarak kabul edilmemektedir.

Alışveriş Nasıl Diğer Bağımlılıklar Gibi Olabilir?

Alışveriş bağımlılığının diğer bağımlılıklarla paylaştığı birçok özellik vardır. Diğer bağımlılıklarda olduğu gibi:

• Aşırı alışveriş yapan insanlar harcamayla meşgul olurlar ve bu aktiviteye önemli miktarda zaman ve para ayırırlar. Alışveriş bağımlılığında fiili harcamalar önemlidir; Vitrinlere bakmak bir bağımlılık oluşturmaz ve bağımlılık modeli, para harcama sürecinden kaynaklanır. 

• Alışveriş bağımlılığı oldukça ritüelleştirilmiştir ve alışveriş ve alışveriş gezilerini planlamayla ilgili tipik bağımlılık yaratan düşünce modelini takip eder.

• Alışveriş genellikle keyif verici, coşku verici ve olumsuz duyguları giderici olarak tanımlanır.

• Alışverişten sonra kişi hayal kırıklığı, suçluluk, pişmanlık, öfke veya utanç yaşar.

• Kompulsif alışveriş yapanlar, alışverişi depresyon, kaygı, can sıkıntısı, öfke gibi olumsuz duygulardan ve özeleştirel düşüncelerden kaçmanın bir yolu olarak kullanırlar. Ne yazık ki kaçış kısa sürüyor.

Alışveriş Bağımlılığıyla Nasıl Başa Çıkılır?

Herhangi bir bağımlılığın üstesinden gelmek, günlük varoluşun stresi ve sıkıntısıyla baş etmenin alternatif yollarını öğrenmeyi gerektirir. Bu bağımsız olarak yapılabilir, ancak insanlar genellikle danışmanlık veya terapiden faydalanır.

Bu arada kompulsif harcamaların zararlarını azaltmak ve sorunlu davranışları kontrol altına almak için yapabileceğiniz çok şey var. Kendi harcama planınızı geliştirmek iyi bir ilk adım olabilir. 

Yardımcı olabilecek diğer adımlar şunlardır:

Başka başa çıkma stratejileri geliştirin : Boş zamanlarınızın tadını çıkarmanın alternatif yollarını bulmak, alışverişi kendinizi daha iyi hissetmenin bir yolu olarak kullanma döngüsünü kırmak için çok önemlidir.

Başkalarının yardımını alın : Ailenizden bir başkası yiyecek ve ev eşyaları gibi temel ihtiyaçlar için alışveriş yapma sorumluluğunu üstlenebilirse, siz yardım ararken bu sorumluluğu en azından geçici olarak ona devretmeniz faydalı olabilir.

Kredi ve nakit erişimini sınırlayın : Kredi kartlarından kurtulmak ve yanınızda yalnızca küçük bir miktar acil durum nakit parası bulundurmak iyi bir fikirdir, böylece satın alma dürtüsüne kapılamazsınız.  

Diğer kompulsif alışveriş yapanlarla alışveriş yapmayın : Sadece kompulsif olarak harcama yapmayan arkadaşlarınız veya akrabalarınızla alışveriş yapmak da iyi bir fikirdir çünkü bunlar harcamalarınızı kısıtlamanıza yardımcı olabilir.

Ne Zaman Yardım Alınmalı?

Kompulsif alışveriş, aşağıdakiler de dahil olmak üzere çeşitli tedavilere iyi yanıt veriyor gibi görünüyor: 

İlaçlar

Kendi kendine yardım kitapları

Kendi kendine yardım grupları

Mali danışmanlık

Bilişsel-davranışçı terapi (BDT)

“Alışverişkoliğin” kişiliğinde bulunan bazı kişilik özellikleri, bağımlılık tedavisinde başarının en iyi göstergesi olan terapötik bir ilişki geliştirme ve buna iyi yanıt verme yeteneği için iyiye işarettir. Bununla birlikte, bazı ilaçların umut verici olmasına rağmen sonuçların karışık olduğu, dolayısıyla bunların tek veya güvenilir bir tedavi olarak düşünülmemesi gerektiği unutulmamalıdır. 

Alışveriş bağımlılığınız olabileceğini düşünüyorsanız doktorunuzla olası tedavileri tartışın. Doktorunuz alışveriş sorununuzu ciddiye almıyorsa, bir psikoloğun size daha fazla yardımcı olmasını sağlayabilirsiniz (ve doktorunuzla olan ilişkinizi hep birlikte yeniden değerlendirebilirsiniz).

Psikoterapi

Psikoterapi, alışveriş bağımlılığınızın duygusal kökenlerini anlamanıza yardımcı olabilir. Ayrıca başa çıkmak için alışverişi kullanma eğiliminizin üstesinden gelmenin yollarını bulmanıza da yardımcı olabilir. Bunlar, bu kafa karıştırıcı durumdan kurtulmanın önemli yönleridir.

Aşırı alışverişiniz nedeniyle ilişkileriniz zarar görmüş olabilir. Psikolojik destek aynı zamanda düzeltmeler yapmanıza ve davranışlarınızdan zarar görmüş olabilecek kişilerin güvenini yeniden kazanmanıza da yardımcı olabilir. Ayrıca terapinin, diğer insanlarla para etrafında dönmeyen yollarla nasıl bağlantı kuracağınızı daha iyi anlamanıza yol açarak ilişkilerinizi derinleştirmeye yardımcı olduğunu da görebilirsiniz.

Mali Danışmanlık

Alışveriş bağımlılığınızın ciddiyetine bağlı olarak, özellikle kazandığınızdan daha fazlasını harcayarak borç aldıysanız, finansal danışmanlık almak da faydalı olabilir.

Kolay harcamalara erişiminizi kısıtlama seçeneklerini tartışmak, banka borçlarını ve banka masraflarını ödemeye yönelik stratejileri araştırmak ve alışverişi kesintiye uğratmanın bir yolu olarak daha az erişilebilir tasarruf hesaplarına para yatırmak için bankanızdaki bir mali müşavir veya danışmandan randevu alabilirsiniz. Bağımlılığı körükleyen nakit paraya kolay erişimdir.